Ik heb mijn oma nooit als lezer meegemaakt. Wat ik wél weet is dat de tijdsgeest haar weinig ruimte gaf om te worden wie ze had willen zijn.

De vrouw die ophield met lezen

Mijn moeder las. Ze had een bijzonder boek Les Misérables van Victor Hugo, dat ik later zelf zou lezen. Ze had ook romans in het Fries, een taal die ik spreek. Als kind zag ik haar soms lezen. Later niet meer.

Toen ik haar vroeg waarom, zei ze eenvoudig: “Omdat je vader er niet van houdt.”

Mijn vader vond lezen luiheid. Hij liet je voelen dat je niet nuttig bezig was. En mijn moeder, die als twintigjarige was getrouwd en haar hele leven had georganiseerd rond het gezin en het huishouden, koos ervoor te luisteren. Lees, gehoorzamen.

Na haar dood zei mijn vader met trots in zijn stem: “Moeder had altijd alles zo schoon.”

Ik weet niet of hij besefte wat hij daarmee zei.

Abonneer nu

Wat zij misschien dacht

Er is iets wat ik sindsdien ben gaan begrijpen, ook al kan ik het haar niet meer vragen.

Mijn moeder groeide op bij een moeder die op zolder verdween met haar boeken. Het huishouden bleef liggen. De dochters moesten bijspringen. Het is goed mogelijk dat mijn moeder, ergens in haar jonge jaren, heeft besloten: ik wil niet op mijn moeder lijken. Ik wil het huis niet laten verslonzen.

Dus werd poetsen haar prioriteit. Niet alleen omdat mijn vader het verwachtte, maar ook omdat ze zichzelf er misschien mee bewees, aan zichzelf.

Mijn oma las om aan haar leven te ontsnappen. Mijn moeder hield op met lezen om niet op haar moeder te lijken. Twee vrouwen, twee keuzes, allebei gevormd door hetzelfde patroon.

Introversie is geen keuze, maar de ruimte die je krijgt wel

Maar dit is niet alleen mijn familieverhaal. Introversie heeft een basis die verder gaat dan opvoeding of omstandigheden.

Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat introversie voor een aanzienlijk deel erfelijk is. Studies schatten de erfelijkheidsgraad op ongeveer 40 tot 60 procent, waarbij zowel genetische aanleg als omgeving een rol spelen (Vukasović & Bratko, 2015, Psychological Bulletin). Maar genen zijn pas het begin. Wat een kind leert over stilte, over lezen, over “nuttig zijn”, dat vormt hoe het die aanleg later leeft.

Mijn moeder had die aanleg waarschijnlijk ook. Ik herken haar in de fotoboeken die ze bijhield van elke vakantie, in de tijd die ze doorbracht in de tuin. Altijd bezig, maar het liefst met dingen die ze zelf kon bepalen.

Ze had het lezen alleen niet meer.

Mijn eigen boekenkast

Ik had meer ruimte dan mijn moeder. Als kind las ik wat ik wilde. Later, in mijn tienerjaren, trok ik me terug op mijn kamer of helemaal achter in het weiland, een plekje waar ik ongestoord kon lezen. Dat was fijn.

Ik las Konsalik verhalen en veel historische romans. Verhalen die me meenamen naar andere landen, andere gewoontes, andere tijden. Of een detective om de puzzel van ‘who’s done it’ op te lossen. Werelden om in te verdwijnen.

Mijn man leest ook en qua verhalen hebben we een zelfde smaak. We hebben daar een echt raakvlak. Onze kinderen zijn allebei verschillend. Onze dochter leest literair werk, de zware en donkere verhalen die mij persoonlijk minder aanspreken. Onze zoon begon al jong met de Donald Duck en haalde daar verrassend veel algemene kennis uit. Zijn eerste studiekeuze was aardwetenschappen, gevoed door boeken over dinosaurussen en de aarde. Het werd echter een studie toerisme en zijn eerste trip bracht hem naar Melbourne, helemaal aan de andere kant van de wereld. Drie lezers, drie smaken.

Delen

De digitale boekenkast en het mensgeheugen

Er is iets wat ik kwijt ben geraakt aan de digitale boekenwereld, en ik vind het moeilijk om er precies de vinger op te leggen.

Onlangs keek ik een serie, en ik dacht: dat boek staat bij mij in de kast. Ik heb het van de plank gehaald en erin gebladerd. Ik zocht een personage op, want de verfilming beeldde hem heel anders uit dan ik me herinnerde. Dat kon ik vinden.

Digitaal zou dat anders zijn gegaan. Je opent niet zo snel je laptop voor zo’n moment. En als je het al doet, mis je het bladeren, de geur, een stuk tekst op een bladzijde die je terugvoert naar de eerste keer dat je het las.

Een digitale boekenkast is ongrijpbaar. Je kunt er niet in dwalen. Je kunt tekst markeren, ja, maar dat is iets anders dan een fysiek boek dat je herinnert aan wie je was toen je het las.

Misschien is dat precies waarom introversie en boeken zo goed bij elkaar passen. Boeken vragen om een stoel, een hoek, een moment voor jezelf. Introversie ook.

Patronen doorbreken, maar alleen als het nodig is

Mijn moeder en ik hadden een terugkerend twistpunt: schoonmaken.

Zij was een pietje-precies. Ik poets ook, maar het heeft niet mijn prioriteit. Dat verschil zat ons soms dwars. Nu ik begrijp waar haar drang vandaan kwam, zie ik het anders. Ze wilde niet op haar moeder lijken. Ze wilde het huis niet laten verslonzen. Het poetsen was haar manier om een patroon te doorbreken.

Alleen: ze brak daarmee ook met iets anders. Het lezen.

Een patroon doorbreken is alleen noodzakelijk als het je negatief beïnvloedt. In haar geval leidde de reactie op haar moeder tot een nieuw verlies, het verlies van iets wat ze zelf nodig had.

Mijn moeder heeft het lezen nooit weer opgepakt.

Wat draag jij door?

Drie generaties, drie vrouwen, elk met een andere verhouding tot boeken. Mijn oma las in het geheim op zolder. Mijn moeder zette de hare weg. Ik heb een boekenkast met vierhonderd boeken. Dat patroon zag ik lange tijd niet. Nu wel.

In werkboek Jezelf Worden is stap 7 gewijd aan verleden in het heden. Een van de inzichten daar is, dat gewoonten en gedragingen die je nu vertoont, vaak hun oorsprong hebben in iets wat veel eerder is gevormd, in een gezin, een patroon, een reactie op iemand anders. Daarbij hoort ook de vraag over het vervallen in oude gewoontes: gedrag dat zo diep verankerd is dat je het zelden als keuze ervaart. Want eerst is het belangrijk om te weten wie je op dit moment bent en van daaruit te begrijpen wat je eigenlijk van jezelf hebt gekregen en wat je van een ander hebt overgenomen.

Meer over het Werkboek Jezelf Worden

Welk boek staat er bij jou in de kast dat je al jaren niet hebt aangeraakt? En wat zou het zeggen als je het nu eens van de plank haalde?

Susan Cain bouwt op dit inzicht voort in haar boek Stil: De kracht van introvert zijn in een wereld die niet ophoudt met kletsen. Ze beschrijft de eigenschappen die bij de karaktercultuur hoorden: burgerschap, plicht, arbeid, eerbaarheid, reputatie, moraal, goede omgangsvormen en integriteit.

Het waren eigenschappen die iedereen kon cultiveren, ongeacht hoe uitbundig of teruggetrokken je van nature was. Je hoefde niet te stralen. Je moest deugen. (Niet te verwarren met de moderne 'deugcultuur', waarbij het minder gaat om karakter en meer om het luid laten zien dát jij het juiste vindt.)

Mijn oma maaide het gras niet voor zichzelf. Ze maaide het voor de buren. Stel dat ze zouden vinden dat haar tuin er verwaarloosd bijlag. Als kind ergerde ik me daaraan. Wat kon het haar schelen wat de buren dachten? Nu begrijp ik het beter. Het was geen angst, het was een code. Een gedeelde taal over hoe je met elkaar omging.

De wereld die ervoor in de plaats kwam

De persoonlijkheidscultuur spreekt een totaal andere taal.

Susan Cain somt de eigenschappen op die in de nieuwe tijd centraal kwamen te staan: magnetisch, fascinerend, verpletterend, aantrekkelijk, stralend, overheersend, krachtig en energiek. Lees die lijst nog eens rustig door.

Er staat geen enkele introverte eigenschap tussen.

Niet één.

Het is geen toeval. De persoonlijkheidscultuur is gebouwd op zichtbaarheid. Het is gebouwd op de indruk die je maakt op mensen die jou niet kennen. En dat is precies het terrein waar extraverten van nature thuishoren. Voor introverten is het alsof de spelregels halverwege het spel zijn veranderd, zonder dat iemand het heeft aangekondigd.

Wie heeft dit andere sentiment de wereld ingebracht? Susman wijst naar de opkomst van de massacultuur en de zelfhulpindustrie van het begin van de twintigste eeuw. Dale Carnegie met zijn How to Win Friends and Influence People is het meest sprekende voorbeeld. Succes werd een kwestie van uitstraling. Van het juiste handdrukje. Van de kamer kunnen lezen en er meteen de baas over zijn.

De introvert telt in dat verhaal helemaal niet mee.

Wat de helikopterblik je geeft

Ik heb altijd mensen van enige afstand aanschouwd. Ik ben iemand die rustig de omgeving opneemt, aftast voor ik iets zeg. Dat is iets anders dan koel of ongeïnteresseerd zijn. De kat uit de boom kijken, dus. Me afvraag waarom werd die ene leerling altijd als laatste gekozen? Waarom werd iemand anders geplaagd?

Dat lot had ik niet getrokken. Op een manier die ik lange tijd niet goed kon benoemen, werd ik met rust gelaten. Ook later, als volwassene, merkte ik het opnieuw. Mijn man en ik hadden op een bepaald moment in ons leven een café. Man-klanten die anderen kleineerden, die in gezelschap domineerden en vrouwen denigrerend benaderden, behandelden mij consequent met respect. Alsof ze doorhadden dat ik hen zag. Niet beoordeelde, niet veroordeelde. Zag.

Ik denk dat dit precies is wat de introvert te bieden heeft in een persoonlijkheidscultuur.

Mensen willen gezien worden. Ik bedoel écht gezien. Dat is niet hetzelfde als bewonderd worden. De introvert luistert op een manier die de meeste mensen niet meer gewend zijn. Niet om te antwoorden of met een oplossing te komen, maar om te begrijpen. Ze voelt mee. En dat voelt die ander.

Abonneer nu

Wat we kunnen toevoegen aan een wereld die om uitbundigheid vraagt

Terugdraaien is niet mogelijk. De persoonlijkheidscultuur is verweven in hoe we solliciteren, presenteren, netwerken, daten en ons op sociale media bewegen. De vraag is dus niet hoe we de klok terugzetten, maar wat we eraan kunnen toevoegen.

Ik denk dat introverten de persoonlijkheidscultuur kunnen aanvullen met eigenschappen die ze van nature bezitten, maar die ze zelden als troef zien:

• Stille autoriteit. Mensen die weinig zeggen maar het wel raak zeggen, maken indruk. Niet door volume, maar door precisie.

• Diepe betrouwbaarheid. In een wereld vol snelle indrukken is iemand die doet wat ze zegt een zeldzaamheid. Dat valt op.

• Het vermogen om te zien. Wie de ander werkelijk observeert, begrijpt wat er speelt. Dat geeft invloed op een manier die niet dwingend is maar aantrekt.

• Rust als tegenwicht. In een omgeving die voortdurend energie vraagt, is iemand bij wie je op adem kunt komen onbetaalbaar.

Dit zijn geen troostprijzen. Het zijn eigenschappen die in de karaktercultuur zeer werden gewaardeerd en die nu, misschien juist omdat ze zo zeldzaam zijn geworden, meer waard zijn dan ooit.

Een vraag om mee naar huis te nemen

Als jij jezelf herkent in de stille kant van dit verhaal, dan wil ik je iets meegeven om over na te denken.

Welke van jouw karaktereigenschappen heb jij ooit weggecijferd, omdat ze in de wereld om je heen niet telden? Denk aan eigenschappen als:

• eerlijkheid

• betrouwbaarheid

• doorzettingsvermogen

• zorgzaamheid

• bescheidenheid

• geduld

• loyaliteit

• rechtvaardigheidsgevoel

• nauwkeurigheid

• empathie

Herkende je er een? Of juist meerdere?

En wat zou er veranderen als je ze niet langer als tekortkomingen zag, maar als fundament?

Weten wie je bent en wat je drijft, is het begin van zelfvertrouwen dat niet afhankelijk is van de goedkeuring van anderen.

In het werkboek Jezelf Worden werk je stap voor stap aan precies dat. Niet om jezelf te veranderen, maar om jezelf te leren kennen. Zodat je weet waar je op terug kunt vallen en vanuit jezelf kunt handelen in plaats van vanuit wat anderen van je verwachten.

Meer over het Werkboek Jezelf Worden

Het is een eenvoudige vraag met een ongemakkelijk antwoord. Want om die vraag eerlijk te beantwoorden, moet je bereid zijn te kijken naar dingen die je normaal gesproken voorbijloopt. Je eigen patronen. De overtuigingen die je gedrag sturen zonder dat je het doorhebt. De emoties die al jaren met je meereizen, onverwerkt en onbenoemd.

Dat is precies wat het werkboek Jezelf Worden je helpt te doen.

Ja, ik wil meer weten over het Werkboek

Hoe schrijven kan leiden tot zelfinzicht, een persoonlijke ontdekking

Dit werkboek is niet ontstaan uit een theorie. Het is ontstaan uit een ervaring.

Ik heb altijd geschreven. In mijn jeugd begon het met fictie, korte verhalen waarin mijn verbeelding de vrije loop had. Later werden die verhalen complexer. In mijn eerste misdaadroman Onmacht verwerkte ik onbewust een emotie die ik al jaren met me meedroeg: innerlijke boosheid. Ik wist dat niet op het moment van schrijven. Ik merkte het pas daarna.

Toen ik aan een tweede misdaadroman begon, zocht ik dezelfde toon. Maar ik kon hem niet meer vinden. Die specifieke lading, die emotionele onderstroom, was weg. Verdwenen. Het schrijven had iets gedaan wat ik niet bewust had aangestuurd.

Dat moment zette me aan het denken. Want als fictie al zo’n uitwerking kan hebben, wat zou er dan gebeuren als je het bewuster inzet? Als je niet schrijft over een bedachte wereld, maar over je eigen binnenwereld?

Ik verdiepte me in journaling en expressief schrijven. Ik las onderzoeken. Ik ontdekte dat dit geen persoonlijke gril was, maar een goed gedocumenteerd fenomeen. En ik begon me af te vragen wat er zou kunnen veranderen als mensen dit systematisch zouden doen. Op scholen wordt aan zelfkennis en zelfinzicht nauwelijks aandacht besteed. Terwijl zo veel van ons gedrag, zo veel van wat er misgaat in relaties en in levens, terug te voeren is op een gebrek aan kennis van onszelf.

Hoeveel mooier zou de wereld zijn als mensen zichzelf en hun emoties beter zouden begrijpen.

Uit die gedachte is het Werkboek Jezelf Worden geboren.

Waarom zelfkennis zo zeldzaam is

De psycholoog Tasha Eurich deed onderzoek naar zelfinzicht en ontdekte iets opmerkelijks: 95 procent van de mensen denkt dat ze zichzelf goed kennen. Maar als je echt gaat meten, blijkt dat slechts 10 tot 15 procent daadwerkelijk zelfinzicht heeft in de diepere zin van het woord. Ze zien niet alleen wat ze doen, maar ook waarom.

Dat verschil is groot. En het verklaart veel.

Want zonder dat begrip herhaal je patronen zonder te weten waarom. Je reageert op situaties op een manier die je zelf niet helemaal begrijpt. Je volgt een richting die ooit logisch leek, maar nu als een beknelling voelt. En het gevoel dat je leven niet helemaal van jou is, blijft hangen.

Carl Jung noemde het deel van onszelf dat we niet zien, of liever niet zien, de schaduw. Niet iets duisters of gevaarlijks, maar gewoon het onbewuste gedeelte van wie je bent. De patronen die onder de waterlinie liggen.

Freud vergeleek de menselijke geest met een ijsberg. Wat we van onszelf zien en begrijpen, ons bewustzijn, is slechts het topje dat boven het water uitsteekt. De enorme massa eronder vertegenwoordigt onze diepste drijfveren, weggestopte herinneringen en de gedragspatronen die ongemerkt ons leven sturen.

Het Werkboek Jezelf Worden gaat onder die waterlinie. Dat is de kern van de methode.

Wat het werkboek is en wat het niet is

Het Werkboek Jezelf Worden is een fysiek A4-werkboek met ringband, 78 pagina’s, 37 opdrachten. Het is geen boek dat je in een middag doorleest en daarna op de plank zet. Het is een werkboek in de letterlijke zin van het woord.

De opdrachten schrijf je niet in het boek zelf, maar in een eigen schrift of notitieblok. Schrijven met de hand heeft de voorkeur, omdat het je helpt langzamer te denken en dieper te komen.

Er is geen tijdslimiet. Sommige opdrachten kun je in een kwartier doen. Andere laat je even liggen en overdenk je een paar dagen. Wat je opgeschreven hebt, dat lees je de volgende dag terug en pas dan ontdek je wat je eigenlijk hebt opgeschreven. Een gemiddelde doorlooptijd van zes maanden is een mooie richtlijn, maar het werkboek is tijdloos. Je kunt het op een later moment in je leven opnieuw doorlopen en zien wat er veranderd is.

Drie lijnen lopen door het werkboek

Het werkboek volgt drie grote lijnen die logisch in elkaar overlopen.

Ja, ik ga aan de slag met mezelf

Voor wie is dit werkboek het meest waardevol?

Jezelf Worden werkt voor iedereen die bereid is eerlijk naar zichzelf te kijken. Maar er is een groep waarvoor het bijzonder goed past: mensen die liever nadenken dan presteren, die diepgang verkiezen boven drukte, die een stille en zelfstandige manier van zelfonderzoek prettig vinden.

Introverten zijn van nature meer gericht op hun binnenwereld. Ze halen energie uit stilte en verdieping en hebben een natuurlijke aanleg voor precies het soort zelfonderzoek dat dit werkboek vraagt. Die combinatie, naar binnen gericht én gedreven om te groeien, maakt dit werkboek voor introverten bijzonder waardevol.

Maar ook als je jezelf niet perse introvert noemt: als je herkent dat je meer wilt begrijpen over wie je bent en waarom je doet wat je doet, is dit werkboek voor jou. Je hoeft geen crisis te hebben om aan jezelf te werken. Je hoeft alleen bereid te zijn te beginnen.

Wat levert het je op?

Dat is de vraag die je jezelf misschien stelt. Wat is het eindresultaat?

Het eerlijke antwoord is: dat hangt af van wat jij erin stopt. Maar wat je kunt verwachten, als je de opdrachten serieus doorwerkt, is dit.

• Je begrijpt beter waarom je doet wat je doet. Je herkent je eigen patronen, de terugkerende situaties, de reacties die je jezelf nooit hebt gekozen maar die er gewoon altijd zijn. En je hebt er een naam voor.

• Je verhoudt je anders tot je verleden. Niet door het te vergeten of te overschrijven, maar door het te integreren. Het verleden is niet iets om van weg te lopen. Het is een bron van informatie over wie je bent.

• Je maakt bewustere keuzes. Niet vanuit gewoonten die je nooit hebt onderzocht, maar vanuit een helder beeld van wat jij wilt en waarom.

• En misschien, dat is voor veel mensen de grootste verrassing, voel je je minder alleen met wie je bent.

Na aankoop sta je er niet alleen voor

Na aanschaf van het werkboek kun je een half jaar lang via WhatsApp Business contact opnemen voor inhoudelijke vragen. Kom je ergens niet uit, of wil je iets verduidelijkt hebben? Je kunt altijd een berichtje sturen.

Het werkboek is fysiek verkrijgbaar in luxe uitvoering bij boekenbestellen.nl, gedrukt in kleur op 135 grams papier met glanzende omslag, met ringband voor duurzaam gebruik. Prijs: €89,– inclusief verzending.

Wil je eerst nog een keer rustig de praktische informatie doornemen? Die vind je op de Substackwebpagina.

Heb je vragen? Aarzel niet om ze te stellen. Je krijgt altijd antwoord.

Jezelf wegcijferen begint zelden met een grote keuze

Jezelf wegcijferen begint vaak als een onbewuste overtuiging dat het zo hoort, omdat je dat van thuis hebt meegekregen. Werd je nooit echt serieus genomen of moest je altijd rekening houden met anderen? Deze patronen zetten zich door in het volwassen leven.

Het begint met kleine dingen. Je past je agenda aan omdat een ander dat makkelijker uitkomt. Je slikt iets in omdat je geen ruzie wilt. Je kiest voor de vrede, voor de harmonie, voor het gemak van de ander. En op zichzelf is dat niet verkeerd. Maar als het een gewoonte wordt, als het zo vanzelfsprekend wordt dat je niet eens meer merkt dat je het doet, dan raak je langzaam het contact kwijt met wat jij wilt, voelt en nodig hebt.

Als je constant bezig bent met anderen te helpen en je eigen gevoelens en wensen negeert, verlies je langzaam maar zeker het contact met jezelf. Dit kan fysieke klachten geven zoals vermoeidheid, stress of spanningshoofdpijn.

Maar soms gaan de gevolgen verder dan vermoeidheid.

Het verhaal van mijn moeder

Mijn moeder was iemand die altijd voor anderen klaarstond. Dat was wie zij was en ik zeg dat zonder oordeel. Ze was warm, betrokken en ze hield van haar gezin.

Maar toen mijn vader, tien jaar ouder dan zij, met vervroegd pensioen ging (63 jaar), ging zij ook met pensioen. Niet omdat ze ernaar uitkeek. Integendeel. Maar omdat hij dat zo graag wilde en dus stopte zij zonder veel protest.

Ze zei er weinig over. Maar het was niet haar eigen keus. Ze was toen 54 jaar.

Niet lang daarna werd ze ernstig ziek. Ze overleed op 68-jarige leeftijd aan PSP, een zeldzame neurologische aandoening, waarbij het lichaam het langzaam af laat weten, maar de geest helder blijft. Haar bewustzijn zat opgesloten in een lichaam dat niet meer reageerde. Ze kon niet meer communiceren, niet meer bewegen, niet meer zeggen wat ze dacht of voelde.

Ik weet niet of er een direct verband is tussen de keuze die ze maakte en de ziekte die volgde. Dat zou ik nooit kunnen bewijzen en dat is ook niet wat ik wil zeggen.

Wat ik wel weet, is dit: ze heeft nooit de kans gehad om te ontdekken wat die nieuwe fase voor háár had kunnen betekenen. Wat zij had gewild. Wat haar had gevoed. Die vraag is onbeantwoord gebleven.

Dat is wat mij is bijgebleven.

Wat er gebeurt als je jezelf nooit serieus neemt

Jezelf kleiner voordoen dan je bent, je mond houden omdat jouw mening anders is, kleren kopen met onopvallende kleuren: het zijn allemaal signalen dat je jezelf gevangen houdt. Je gunt het jezelf blijkbaar niet om voluit te leven en te stralen.

Dat klinkt hard. Maar het is geen verwijt, het is een observatie. Want de meeste vrouwen die zichzelf wegcijferen doen dat niet bewust. Ze zijn er zo aan gewend dat het voelt als normaal. Als bescheidenheid. Als zorgzaamheid.

En toch. Ergens is er een stem. Misschien heel zacht, misschien al bijna niet meer hoorbaar. Die zegt: maar dit ben ik niet echt. Dit is niet alles wat er is.

Ik hoorde die stem voor het eerst toen ik twaalf was. Ik hielp een jonger meisje met lezen en ik corrigeerde haar. Niet vriendelijk, niet geduldig, maar op een manier die haar vast het gevoel gaf dat ze tekortschoot. Op een gegeven moment zag ik het aan haar tranende ogen.

Ik had meteen spijt. Niet het soort spijt dat je hebt als je betrapt wordt, maar een dieper gevoel van: dit ben ik niet. Ik ben niet gemeen. Rechtvaardigheid zit ergens diep in mij. Maar op dat moment deed ik iets wat daarmee botste en mijn innerlijke kompas gaf meteen een signaal.

Dat was, terugkijkend, een van de eerste keren dat ik iets leerde over wie ik was. Dit kun je niet over jezelf leren door een test in te vullen of iemand te vragen. Dit was een les door een klein, ongemakkelijk moment van: dit klopt niet.

De Ontdekker heeft dat kompas ook. Maar ze heeft het al zo lang niet geraadpleegd, dat ze misschien vergeten is dat het er is.

Zelfkennis is niet voor mensen die daar tijd voor hebben

Er is een gedachte die ik regelmatig tegenkom, soms uitgesproken, vaker onuitgesproken: zelfonderzoek is iets voor mensen die daar ruimte voor hebben. Die het zich kunnen veroorloven. Die niet drie ballen tegelijk in de lucht hoeven te houden.

Dat klopt niet.

Zelfkennis is niet een luxe voor rustige levens. Het is juist het meest waardevol op de momenten dat het leven druk is, veeleisend, vol verwachtingen van buitenaf. Want als je weet wie je bent, als je weet wat je nodig hebt en wat je wilt, kun je vanuit dat fundament keuzes maken. In plaats van meegesleurd te worden.

Voor mij is zelfonderzoek en reflectie een gegeven. Elke openbaring over jezelf is een stap vooruit, omdat je als persoon groeit. Alles wat je over jezelf te weten komt, kun je niet ongedaan maken. Je weet wat je weet.

En dat is misschien wel de reden dat sommigen er niets van willen weten. :)

Iets puur voor jezelf doen

Iets wat ik puur voor mezelf heb gedaan, is het schrijven van mijn twee misdaadromans Onmacht en Rekbaar Geweten. Dat deed ik niet, omdat ik dacht dat het bestsellers zouden worden. En vooral niet uit bewijsdrift. Ik schreef, omdat ik wilde schrijven, omdat ik wilde leren, omdat dat verhaal in mij zat en eruit wilde.

Dat gevoel, iets doen wat alleen van jou is, zonder verantwoording aan wie dan ook, is voor veel vrouwen onbekend terrein. Maar het is precies daar waar je jezelf terugvindt.

Het hoeft niet groots te zijn. Het hoeft niemand te imponeren. Het moet alleen van jou zijn.

Een kleine eerste stap

Als je niet weet waar te beginnen, begin dan hier: zet een timer op tien minuten. Schrijf, zonder nadenken, jouw antwoord op deze vraag op papier: wat wilde ik vroeger zelf voordat de wereld begon te bepalen wat ik moest willen?

Geen censuur. Geen zelfoordeel. Schrijf wat er bij je naarboven komt.

En bedenk dat eerlijkheid naar jezelf toe, het punt is waar zelfkennis begint.

Als je merkt dat je verder wilt gaan dan die tien minuten, is het werkboek Jezelf Worden daar een rustige, methodische manier voor. Het begint precies waar jij nu staat: bij wie jij bent in het dagelijks leven, je karakter, je deugden, je valkuilen en leidt je langzaam naar de lagen eronder. In je eigen tempo, zonder tijdsdruk, met een half jaar WhatsApp-support als je ergens op vastloopt.

Niet als therapie. Maar als uitnodiging om jezelf serieus te nemen.

👉 Meer over het werkboek Jezelf Worden

Bestel het Werkboek Jezelf Worden

Een laatste vraag

Wanneer heb jij voor het laatste iets gedaan puur voor jezelf, zonder te denken aan wat een ander ervan zou vinden?

Schrijf het op. En als het antwoord lang op zich laat wachten, dan weet je al genoeg.

En ik ben niet de enige. Jungs begrippen vormen nog altijd de basis van veel wat we vandaag de dag over karakter en persoonlijkheid denken, ook al weten mensen dat vaak niet. Je hoort de echo van zijn werk in coaches, therapeuten, persoonlijkheidstests en boeken over zelfkennis. Hij legde een fundament dat tot op de dag van vandaag overeind staat.

Maar wie was hij eigenlijk? En wat bedoelde hij nu precies met introversie?

Van Freud naar Jung: een vriendschap die stukliep op een fundamenteel verschil

Carl Jung werd in 1875 geboren in Zwitserland en werkte als jonge psychiater aanvankelijk nauw samen met Sigmund Freud. De twee deelden een fascinatie voor het onbewuste, de verborgen laag van de menselijke psyche die ons gedrag stuurt zonder dat we het doorhebben.

Maar hun visies verschilden op een cruciaal punt.

Freud zag het onbewuste vooral als een reservoir van verdrongen verlangens en trauma’s, sterk gekleurd door seksualiteit. Jung kon zich daar niet volledig in vinden. Hij zag het onbewuste niet als een donkere kelder vol onderdrukte ellende, maar als een bron van creativiteit, symboliek en groei. Een plek met potentieel, niet alleen met pijn.

Die kloof werd te groot. Begin jaren twintig van de vorige eeuw gingen de twee mannen uit elkaar. Jung sloeg zijn eigen weg in, die hij de analytische psychologie noemde en schreef in 1921 zijn invloedrijke werk Psychologische Typen.

Dat boek zou de manier waarop we naar persoonlijkheid kijken voorgoed veranderen.

Introversie als bewustzijnsinstelling, niet als gebrek

Veel mensen denken bij introversie aan iemand die verlegen is. Iemand die mensen mijdt of die moeite heeft met sociale situaties. Als een tekort, dus.

Jung zag het heel anders.

Hij noemde introversie en extraversie geen karaktergebreken, maar bewustzijnsinstellingen. Ze beschrijven de richting van je psychische energie: waar gaat jouw aandacht van nature naartoe? De introvert wendt zich naar binnen, naar gedachten, gevoelens en betekenis. De extravert wendt zich naar buiten, naar mensen, prikkels en actie.

Het gaat dus niet om wat je niet kunt. Het gaat om waar jij van nature energie vandaan haalt.

Dat is een fundamenteel ander uitgangspunt. Het is niet een tekort, maar een richting.

Abonneer nu

Introvert of extravert en alles daartussenin

Een misverstand dat hardnekkig blijft hangen: je bent óf introvert, óf extravert. Zwart of wit.

Jung dacht genuanceerder. Hij zag introversie en extraversie als twee uitersten van een glijdende schaal. De meeste mensen bevinden zich ergens in het midden en bewegen afhankelijk van de situatie. Je hebt een voorkeur, een tendens, een richting waar je het meest jezelf in bent. Maar die voorkeur is niet absoluut.

Wat Jung wél duidelijk stelde: één kant heeft de overhand. Je bent niet gelijkelijk verdeeld. En die overhand, die basisrichting, die leer je kennen door goed naar jezelf te kijken.

Niet naar wat anderen van je verwachten. Nee, naar wat voor jou werkt.

Meer dan introvert of extravert: de vier functies van Jung

Jung stopte niet bij die ene dimensie. Hij ging verder en onderscheidde vier psychologische functies die bepalen hoe jij de wereld ervaart en beslissingen neemt.

Combineer deze functies met introversie of extraversie en je krijgt een genuanceerd beeld van hoe iemand in de wereld staat. Niet als etiket, maar als kompas.

Het was nooit Jungs bedoeling om mensen in hokjes te stoppen. Hij bood een taal om menselijk gedrag beter te begrijpen, als lens, niet als kooi.

Wat Jung’s werk vandaag de dag nog betekent

De academische psychologie heeft zich sindsdien verder ontwikkeld en Jungs theorie wordt in wetenschappelijke kringen genuanceerder beoordeeld dan vroeger. Maar zijn invloed op de praktijk van persoonlijke ontwikkeling is onmiskenbaar en groot.

Je ziet zijn sporen in de MBTI-persoonlijkheidstest, in kleurentalen zoals Insights Discovery, in de manier waarop coaches en therapeuten over temperament praten. En in de brede zelfkennisbeweging die de afgelopen decennia is gegroeid.

De begrippen introvert en extravert komen inmiddels voor in bijna alle persoonlijkheidstheorieën, als een basisbouwsteen die niemand meer wegdenkt.

Dat begon in 1921, in Zürich, bij een man die geloofde dat de binnenwereld net zo de moeite waard was als de buitenwereld.

Zelfkennis begint met begrijpen hoe jij in elkaar zit

Jung geloofde dat bewustzijn over je eigen voorkeuren en patronen de basis is van persoonlijke groei. Niet om jezelf te veranderen, maar om jezelf te leren kennen.

Voor mij begon dat bij het schrijven van fictie. Bij personages die ik moest begrijpen voordat ik hen kon beschrijven. Maar wat ik zocht in hen, vond ik uiteindelijk ook in mezelf.

Dat is precies het vertrekpunt van Jezelf Worden, het werkboek dat je stap voor stap meeneemt in je eigen psyche. Met opdrachten die je uitnodigen om echt te kijken: naar wie je bent, hoe je denkt, wat je drijft. In de eerste stap maak je kennis met je eigen persoonlijkheidstype via een wetenschappelijk onderbouwde persoonlijkheidstest. Maar de vragen die je daarna stelt, de herkenning die komt, die zijn van jou.

Jung bood de taal. Jij vult de inhoud in.

Deel Spiegelwoorden

En wat mij opviel: die boekwinkel leidde met die trap naar de afdeling persoonlijke groei. De spreuk stond niet zomaar ergens. Hij stond aan het begin van de weg omhoog.

Waarom zo veel mensen zichzelf zoeken

Je zou denken dat zelfkennis iets vanzelfsprekends is. Je bent toch al je hele leven bij jezelf? Maar de praktijk is anders.

Hoogleraar Paul Verhaeghe, verbonden aan de Universiteit Gent, beschrijft hoe we door de maakbare samenleving veel meer bezig zijn met de vraag “Wat kan ik bereiken?” dan met “Wie ben ik?” We zijn opgegroeid met de boodschap dat hard werken en presteren telt. En ondertussen raakten we onszelf, stilletjes, een beetje kwijt.

Daar komt bij dat sociale media ons voortdurend blootstellen aan de successen en prestaties van anderen, wat de vraag naar wie je zelf bent verder naar de achtergrond duwt.

Abonneer nu

Tegelijkertijd zie je dat steeds meer mensen die vraag wél stellen. De populariteit van zelfhulpboeken, coaches en persoonlijke ontwikkelingsprogramma’s groeit al jaren. Mensen begrijpen dat een leven zonder zelfkennis op de automatische piloot draait, en ze ondernemen actie om daar verandering in te brengen.

En dat voelt op een gegeven moment niet meer goed genoeg.

Jezelf kennen is geen project, het is een avontuur

De Franse spreuk gebruikt het woord aventure. Avontuur. Dat is een bewuste keuze van woorden, denk ik.

Een avontuur heeft geen gegarandeerde uitkomst. Je weet niet precies wat je tegenkomt. Soms is het ongemakkelijk, soms verrassend. Maar het is altijd de moeite waard, omdat je er beter uitkomt dan je erin ging.

Zo is het ook met zelfkennis.

Zelfkennis gaat over het kennen van alles wat bij jou hoort: je materiële, sociale en spirituele kanten samen. Die bestanddelen roepen emoties op, en die emoties zetten je weer in beweging, om te beschermen, te onderzoeken of te groeien. Het is geen statisch plaatje. Het is iets levends.

En misschien is dat precies waarom veel mensen er tegenop zien. Want als je naar jezelf kijkt, kom je ook dingen tegen die je liever had weggestopt. Gewoonten die je van anderen hebt overgenomen. Reacties die niet echt van jou zijn. Een zelfbeeld dat ergens onderweg is gevormd door wat anderen van je dachten.

Het avontuur met jezelf aangaan vergt moed. Ben jij moedig genoeg om te zeggen: ik ben nieuwsgierig naar mezelf?

Wat het avontuur van jezelf zijn écht vraagt

J’accepte la grande aventure d’être moi begint met één woord: j’accepte. Ik accepteer.

Niet: ik verbeter mezelf. Niet: ik word een betere versie. Maar: ik accepteer het avontuur. Met alles wat erbij hoort.

Je eigen identiteit is niet wat anderen over je zeggen, niet wat je bezit en niet wat je hebt bereikt. Het gaat om jouw werkelijke persoonsidentiteit, die niet door anderen gedefinieerd wordt.

Dat klinkt eenvoudig. Maar als je eerlijk bent, merk je hoe groot de invloed van buitenaf is. Hoe je jezelf jaren hebt aangepast. Hoe je bent gaan geloven in een verhaal over jezelf dat misschien helemaal niet klopt.

Zelfkennis begint dan ook niet met antwoorden. Het begint met vragen. Vragen die je uitnodigen om verder te kijken dan wat je gewend bent te denken over jezelf. Niet wat anderen van je vinden, maar wat jíj ervaart, voelt en wilt.

• Wat zijn mijn echte waarden, los van wat ik denk te moeten vinden?

• Welke patronen herhaal ik, zonder dat ik er bewust voor kies?

• Wat wil ik zelf, als niemand meekijkt?

Dat zijn geen vragen die je in vijf minuten beantwoordt. Maar elke keer dat je er even bij stilstaat, kom je een stukje dichter bij jezelf.

Een trap naar boven

Die trap in de boekwinkel bleef in mijn verbeelding ronddansen. Een spreuk op de treden die omhoogloopt naar een afdeling over persoonlijke groei. Alsof de boodschap is: je mag al beginnen voor je boven bent. De woorden staan al op de weg zelf.

Zo werkt het ook in de praktijk. Zelfkennis ontstaat niet op het moment dat je “klaar” bent of alles begrijpt. Het ontstaat onderweg, door te schrijven, te reflecteren, te kijken naar wat je doet en waarom.

Dat is precies waar het werkboek Jezelf Worden bij helpt. Niet als een boek dat je leest, maar als een werkboek dat je gebruikt. Met opdrachten die je uitnodigen om naar jezelf te kijken: wie ben je, hoe reageer je, wat wil je, en waar kom je vandaan. Stap voor stap.

Je schrijft. Je denkt na. Je leert jezelf kennen.

En jij?

De spreuk vraagt niets van je, eigenlijk. Hij stelt alleen iets voor. Het is een uitnodiging.

Misschien heb jij ook al eens zo’n moment gehad. Een zin die je ergens tegenkwam, een gesprek dat bleef hangen, een gevoel dat fluisterde: ik ken mezelf eigenlijk niet zo goed als ik dacht.

Kleine opdracht: schrijf vandaag één zin op over iets wat je de laatste tijd is opgevallen aan jezelf. Geen oordeel over jezelf, geen analyse. Gewoon een observatie. Want één zin is genoeg om het avontuur te beginnen.

Patronen die je niet zomaar kunt herleiden

Sommige patronen laten zich niet eenvoudig terugvoeren op één moment of één beslissing. Ze zijn niet het gevolg van één slechte ervaring, maar van een sfeer. Een klimaat. Iets wat zo vroeg in je leven aanwezig was dat het voelde als de normaalste zaak van de wereld.

Herken jij een van deze voorbeelden?

• Je merkt dat je in relaties altijd de zorgzame bent, degene die aanpast en bijspringt, maar je weet niet goed waar die drang vandaan komt.

• Je hebt moeite om nee te zeggen, niet omdat je het niet wilt, maar omdat het voelt alsof je iemand tekortdoet als je het doet.

• Je saboteert onbewust je eigen succes. Een project loopt goed en dan gebeurt er iets waardoor het toch niet uitloopt zoals gehoopt. Elke keer weer.

• Of je spaart en net als de rekening begint te groeien, verdwijnt het geld weer. Niet door roekeloosheid, maar door een aaneenschakeling van omstandigheden die steeds op het juiste moment lijken te verschijnen.

Wetenschappers schatten dat 95 procent van ons gedrag wordt gestuurd door onbewuste patronen. Het zijn ingesleten reacties die we zonder nadenken inzetten, vaak ontstaan in onze jeugd. Ze waren ooit nuttig. Ze hielpen ons overleven in moeilijke situaties. Maar wat toen werkte, belemmert ons nu vaak.

Het lastige aan dit soort patronen is dat ze zich niet aandienen als een probleem. Ze voelen gewoon. Vertrouwd. En dat is precies waarom ze zo moeilijk te doorbreken zijn.

Het verhaal van de spaarrekening

Een kennis vertelde mij over haar patroon met geld. Ze had een leuke spaarrekening opgebouwd en dan, op het moment dat het saldo aardig aangroeide, gebeurde er iets. Een onverwachte rekening. Een impulsieve beslissing. Een situatie waarbij ze voor iemand anders insprong. En het saldo stond weer op bijna nul.

Ze begreep het niet. Ze was niet onverantwoordelijk. Ze werkte hard. Toch herhaalde het zich, keer op keer.

Toen we verder gingen kijken, kwamen we bij haar jeugd uit. Geld was in haar gezin altijd een beladen onderwerp. Er was krapte, er was spanning rondom rekeningen en ze had als kind al het gevoel dat ze haar ouders daarmee niet nog meer wilde belasten. Ze vond het erg voor hen.

Haar broertje reageerde anders. Die hield zijn zakgeld nauwkeurig bij. Hij noteerde elke cent die hij had uitgeleend. Hij zorgde ervoor dat hij er zelf zeker niet op achteruitging. Zij deed dat niet. Geld leek haar minder te interesseren.

Maar dat was niet de werkelijkheid. De werkelijkheid was dat geld voor haar gekoppeld was aan pijn, aan zorgen, aan de gespannen gezichtsuitdrukkingen van haar ouders. En onbewust had ze een thermostaat afgesteld: een niveau waarop geld hebben veilig voelde en daarboven niet meer.

Zodra die grens werd overschreden, zorgde haar onderbewuste ervoor dat het saldo terugkeerde naar het bekende niveau. Niet door slechte keuzes, maar door een onbewuste loyaliteit aan een situatie die allang voorbij was.

Door je bewust te worden van de oorsprong van je patronen, kun je ze opnieuw evalueren en herbeslissen. Maar dan moet je wel de oorsprong eerst vinden. En dat is precies waar de meeste mensen vastlopen.

Het verschil tussen voelen en begrijpen

De Zoeker voelt dat er iets speelt. Ze heeft inzichten, ze stelt zichzelf vragen, ze is bereid om te kijken. Maar er is een verschil tussen voelen dat iets uit het verleden meespeelt en werkelijk begrijpen wat dat is en hoe het jou nu nog stuurt.

Carl Jung beschreef dit als het verschil tussen weten en integreren. Je kunt iets weten zonder dat het werkelijk is opgenomen in wie je bent. Je kunt begrijpen dat je patroon met geld te maken heeft met je jeugd, maar zolang dat begrip alleen in je hoofd zit en niet in je lichaam, in je gedrag, in je dagelijkse keuzes, verandert er weinig.

Integreren betekent: de verbinding leggen tussen wat je voelt en wat je begrijpt en van daaruit nieuwe keuzes maken. Niet eenmalig, maar steeds opnieuw, totdat het nieuwe patroon even vanzelfsprekend wordt als het oude.

Deel Spiegelwoorden

Hoe je verder kunt gaan dan alleen begrijpen

Een concrete oefening die helpt bij patronen waarvan je de bron nog niet kent: schrijf de situatie op zoals je die ervaart, zo feitelijk mogelijk. Wat gebeurt er? Wanneer? Met wie? Schrijf daarna op hoe je je voelt op het moment dat het patroon zich herhaalt. Niet wat je denkt, maar wat je voelt. En schrijf tot slot: wanneer heb ik dit gevoel eerder gehad? Zo vroeg mogelijk in je leven.

Dat laatste is de vraag die het verschil maakt. Niet het patroon in het heden onderzoeken, maar het gevoel dat eronder zit terugvoeren naar zijn oorsprong. Schrijven helpt daarbij omdat het je dwingt om voorbij het analyseren te gaan. Je hoofd ordent. Je hand onthult.

James Pennebaker, psycholoog aan de Universiteit van Texas, toonde aan dat expressief schrijven aantoonbaar bijdraagt aan zelfbegrip en emotionele verwerking. (Bron: Pennebaker & Beall, 1986) Niet omdat schrijven magisch is, maar omdat het de verbinding legt tussen denken en voelen die in je hoofd alleen zelden tot stand komt.

Jezelf Worden als methode voor de Zoeker

Als je in een patroon zit waarvan je de bron nog niet hebt gevonden, is het werkboek Jezelf Worden een gerichte manier om dat onderzoek aan te gaan.

Via 37 opdrachten, gebaseerd op Jungiaanse psychologie, ga je stap voor stap van oppervlak naar kern. Je onderzoekt je karakter, je verleden, de mensen die jou hebben gevormd en de patronen die je meedraagt. Niet door te analyseren, maar door te schrijven. Door de verbinding te leggen tussen wat er in je hoofd zit en wat er in je leven speelt.

Je werkt in je eigen tempo, je schrijft in een eigen schrift en je hebt een half jaar lang toegang tot WhatsApp-support als je ergens op vastloopt.

Voor wie verder wil dan alleen begrijpen.

👉 Meer over het werkboek Jezelf Worden

Een opdracht voor jou

Kies één patroon in je leven dat zich herhaalt en waarvan je de bron niet kent. Schrijf het op in één zin. Zo feitelijk mogelijk.

En schrijf dan: wanneer heb ik dit gevoel voor het eerst gehad?

Laat het antwoord komen. Stuur het niet.

Kennen is niet hetzelfde als doorbreken

Misschien herken je een van deze patronen:

• Je zegt ja, terwijl je nee bedoelt en weet precies op het moment dat je het zegt, dat je er spijt van gaat krijgen.

• Je werkt aan een project totdat het perfect is, ook als het al lang goed genoeg was. Je schaaft en schuurt, maar de grens tussen zorgvuldigheid en zelfkritiek vervaagt.

• Je trekt je terug als het druk wordt in plaats van hulp te vragen, ook als je weet dat je die hulp eigenlijk nodig hebt.

• Je neemt te veel op je, bewaakt je eigen grenzen onvoldoende en vraagt je achteraf af hoe het toch weer zover kon komen.

Zo’n negentig procent van ons gedrag bestaat uit onbewuste patronen. Ze helpen ons overleven, maar kunnen ons ook tegenhouden. Het probleem is niet dat je deze patronen niet ziet. Jij ziet ze juist heel goed. Het probleem is dat zien alleen niet genoeg is om te veranderen.

Waarom je brein vasthoudt wat vertrouwd is

Patronen zijn neurologische paden in de hersenen. Denk aan een besneeuwde berg: telkens wanneer je naar beneden wilt afdalen, volgt je brein het reeds ingesleten pad. Een nieuw pad creëren is onbekend en kost veel meer energie.

Je brein is dan niet je vijand. Nee, het is juist heel efficiënt bezig: herhalen wat werkt energie besparen waar het kan. Maar die efficiëntie werkt tegen je als je iets wilt veranderen. Op het moment dat de druk toeneemt, reageer je toch op de oude manier. Dat komt omdat stress je hersenen in overlevingsmodus zet, waarbij je terugvalt op de meest ingesleten patronen.

Dat weet jij als Waarnemer waarschijnlijk al. Je hebt het jezelf al vaker zien doen.

En toch blijft het moeilijk.

Het moment waarop iets echt verandert

Ik heb dit zelf ervaren. In het bedrijf dat mijn man en ik samen hebben, liep ik jarenlang tegen hetzelfde patroon aan. Ik zag wat er misging, ik begreep waarom het misging, maar ik bleef hetzelfde doen. Tot ik mezelf op een moment toesprak. Niet zacht, niet voorzichtig, maar duidelijk zei ik hardop: “Het is genoeg! Vanaf nu doe ik het anders.”

Dit was dus niet een uitgesproken wens, maar een besluit.

Wat hielp was een concrete visualisatie. Stel jezelf een cirkel voor op de grond. Alles wat niet werkt, alles wat je al te lang met je meedraagt, staat in die cirkel. Je ziet hem. Je kent hem. En dan doe je iets wat simpel klinkt maar veel vraagt: je stapt eruit. Je gaat ernaast staan. Letterlijk buiten die cirkel.

Dat klinkt misschien té eenvoudig voor wat het in werkelijkheid vraagt. Maar het werkte wel. Het gaf het besluit iets concreets. Iets wat je kunt vasthouden. Want dat is precies het volgende wat je nodig hebt: vasthouden. Een beslissing nemen is één moment. Trouw blijven aan die beslissing is het werk dat daarna komt.

Wat Jung hierover zei

Carl Jung maakte onderscheid tussen twee bewegingen in persoonlijke groei. Freud keek primair naar wat kapot is, naar de wonden uit het verleden die ons gedrag sturen. Jung voegde daar iets aan toe: hij keek ook naar wat er al in je zit maar nog niet geïntegreerd is. Niet wat er ontbreekt, maar wat er al is en wacht om gebruikt te worden.

Voor de Waarnemer is dat een belangrijk onderscheid. Je bent goed in analyseren, in zien wat er misgaat. Maar groei zit ook in de andere richting: wat zijn de krachten in jou die je nog niet volledig benut? Welke kant van jezelf wacht nog op erkenning?

Dat is precies waar de meeste zelfanalyse stopt. En precies waar het interessante begint.

Delen

Perfectionisme als vermomde angst

Nog een patroon dat veel Waarnemers herkennen en dat ik zelf ook goed ken: perfectionisme.

Het is verleidelijk om perfectionisme te zien als een deugd. Zorgvuldigheid, aandacht voor detail, de wil om iets goed te doen. Maar ergens op de grens tussen zorgvuldigheid en perfectionisme schuilt iets anders: de angst dat het niet goed genoeg is.

Mijn debuut-manuscript heb ik wel meer dan twintig keer geredigeerd. Op een gegeven moment moest ik mezelf een simpele vraag stellen: wat wil ik hier eigenlijk mee bereiken? Het antwoord was eerlijk: ik wil leren. Meer begrijpen over het schrijven van een misdaadroman. Zodra ik dat wist, lag de lat anders. Niet lager, maar realistischer. Ik verstuurde het manuscript. Ik ontving interessante reacties, waaronder een uitnodiging van een kleine uitgeverij voor een ontmoeting. En de eigenaresse heeft mij veel geleerd.

Het doel dat ik mezelf had gesteld, had ik dus bereikt.

Die vraag, ‘wat wil ik hier eigenlijk mee bereiken’, is misschien wel de kortste weg uit de cirkel van perfectionisme. Je legt dan de lat op de juiste plek.

Onbewuste overtuigingen zijn soms zo diep geworteld dat je niet direct je vinger erop kunt leggen, waarom je voor de zoveelste keer precies hetzelfde gedrag blijft vertonen. Perfectionisme is zelden alleen maar hoge standaarden. Het is ook uitstelgedrag in vermomming. De cirkel waar je in blijft lopen, ook als je hem allang ziet.

Stap je eruit?

Wat helpt als je De Waarnemer bent

Je hebt geen uitleg nodig over waarom patronen ontstaan. Je hebt een methode nodig om ze daadwerkelijk te doorbreken.

Dat begint bij één beslissing. Niet een plan, niet een voornemen, maar een beslissing. Het is genoeg. Vanaf nu doe ik het anders. Visualiseer de cirkel. Ga ernaast staan. En houd dat vast, ook als die cirkel aan je trekt.

Als je wilt werken aan de diepere laag, aan de overtuigingen die je patronen in stand houden en aan de krachten in jou, die wachten om geïntegreerd te worden, dan is het werkboek Jezelf Worden daarvoor een rustige, methodische manier.

78 pagina’s, 37 opdrachten, gebaseerd op Jungiaanse psychologie. Verdeeld over vier thema’s: zelfkennis, veerkracht, relaties en toekomstvisie. Je werkt in je eigen tempo, je schrijft in een eigen schrift en je hebt een half jaar lang toegang tot WhatsApp-support als je ergens op vastloopt.

👉 Meer over het werkboek Jezelf Worden

Een opdracht voor jou

Schrijf één zin op.

Welk patroon ken jij al jaren, maar heb je nog niet doorbroken?

En dan de tweede vraag: wanneer is het genoeg?

Maar wie ben jij dan, als je dat masker even aflegt?

Die vraag staat centraal in Stap 1 van het werkboek Jezelf Worden. Het is een heel concrete oefening: je brengt je karakter in kaart. Je deugden én je valkuilen. De dingen waar je trots op bent en de patronen waar je soms nog in valt, ook al wist je beter.

Je karakter is geen toeval

Waarom begin je een traject van zelfkennis met je karakter? Omdat het de basis is van alles. Hoe je reageert op mensen. Hoe je keuzes maakt. Wat je energie geeft en wat het wegzuigt.

Delen

In Jezelf Worden werk ik met de Big Five, een wereldwijd erkend model dat persoonlijkheid in vijf clusters beschrijft: extraversie, emotionele onbekommerdheid, gewetensvolheid, vriendelijkheid en openheid. Dat zijn geen hokjes, maar spiegels. Ze helpen je zien waar je van nature naartoe neigt en waar je jezelf soms tegenspreekt.

Maar het model is niet het eindpunt. Het is het startpunt.

Want jouw karakter is niet in een vacuüm ontstaan. Aanleg speelt een rol, maar ook de omgeving waarin je bent opgegroeid, de cultuur om je heen en de ervaringen die sporen hebben nagelaten. Zoals Carl Jung beschreef: wat we niet bewust maken, blijft ons onbewust sturen. Je bent niet zomaar zo geworden. Er ligt een hele geschiedenis aan ten grondslag.

De spanning tussen deugd en valkuil

Dit is het deel waar het interessant wordt.

In het werkboek onderzoek je niet alleen je positieve eigenschappen, maar ook je valkuilen. Vroeger werden deze de zeven hoofdzonden genoemd. Je gaat ze niet zoeken om jezelf te veroordelen, maar om te zien wat er onder de waterlijn speelt.

Ik geef je een voorbeeld uit mijn eigen leven.

Mijn deugd is rechtvaardigheid. Eerlijkheid en integriteit zijn voor mij geen abstracte begrippen, het zijn dingen die ik voel. Als iets krom is, zie ik dat. Als iemand zich verschuilt achter regels die niet kloppen met de werkelijkheid, kost me dat moeite. Er is veel onrecht in de wereld, ook dicht bij huis en dat raakt me.

Maar mijn valkuil, die er direct mee samenhangt, is conflictvermijding.

Die twee lijken elkaars tegenpolen, maar ze komen uit dezelfde plek. Ik haat onrecht en tegelijk kost het vechten ertegen enorm veel energie. Energie die ik liever steek in mijn werk, in de mensen om me heen, in de dingen die ik zelf kan beïnvloeden. Op een gegeven moment heb ik bewust gekozen: ik ga de strijd niet meer aan waar hij me meer kost dan oplevert.

Dat is geen opgeven. Dat is zelfkennis.

Wanneer het systeem niet klopt

Het meest herkenbare voorbeeld van die spanning? Mijn conflicten met instanties.

Als je ooit te maken hebt gehad met een belastingdienst, een uitkeringsinstantie of een gemeente die een wet interpreteert op een manier die simpelweg niet op jouw situatie van toepassing is, dan weet je hoe dat voelt. Mijn man en ik hadden op een dag te maken met een functionaris met ‘geheugenverlies’.

Een klein voorval, zonder grote gevolgen, maar veelzeggend.

Een gemeenteambtenaar was bij ons langsgekomen om een stuk grond te bekijken dat we wilden huren. Hij stond er letterlijk bij, tussen ons en de buurman in en beloofde dat de gemeente de grond zou ophogen, want het lag te laag. Prima, afgesproken.

Weken later: niets. Mijn man belde. De ambtenaar kon zich niet herinneren ooit bij ons te zijn geweest.

De buurman was nog meer verbolgen dan mijn man. Uiteindelijk loste mijn man het zelf op: hij hoorde dat er ergens in de buurt grond werd afgegraven, legde de situatie uit aan de opzichter en de grond werd gewoon gebracht. Probleem opgelost, zonder de gemeente.

Een paar weken later stond er een uitvoerder van diezelfde gemeente aan de deur. Hij kwam meedelen dat de grond zou worden gebracht.

Het lag er al.

Je moet er bijna om lachen. En toch zit er iets in dat wringt: een belofte die wordt ontkend, een burger die het zelf oplost en een systeem dat daarna doet alsof het de zaak heeft afgehandeld. Voor iemand met rechtvaardigheid als kernwaarde zijn dat de momenten waarop het even schuurt.

Ik heb geleerd dat schreeuwen naar een muur weinig oplevert. Wat ik wél kan doen, is kiezen waar ik mijn energie aan geef. En dat is een les die ik steeds opnieuw moet leren.

De introvert die soms de deur niet uit gaat

Er is nog een valkuil die ik herken en die minder dramatisch klinkt maar even veelzeggend is.

Als introvert kan ik mezelf heel goed overtuigen dat ik geen tijd heb om naar buiten te gaan. Dat er altijd iets is wat eerst af moet. Dat een wandeling kan wachten.

Gelukkig heb ik een partner die extravert is en me daar niet mee laat wegkomen. Hij zorgt ervoor dat we wél gaan wandelen, ook als ik zeg dat ik druk ben.

Eerlijk gezegd heb ik besloten daar de strijd niet meer over aan te gaan. Niet omdat hij gelijk heeft en ik niet, maar omdat ik inmiddels weet: ik heb genoeg tijd voor mijn eigen werk én voor een wandeling. Die twee gaan prima samen.

Dat klinkt eenvoudig, maar het was een echte keuze. Een bewuste keuze om mijn eigen patroon te doorbreken, niet omdat iemand anders dat wilde, maar omdat ik weet wat ik nodig heb.

Dat is ook zelfkennis.

Wat Stap 1 van je vraagt

In Stap 1 van Jezelf Worden ga je dit voor jezelf onderzoeken. Niet met iemand anders die vertelt wie je bent, maar door te schrijven.

Je maakt de Big Five-persoonlijkheidstest, maakt de bijbehorende opdracht, je reflecteert op je deugden en je kijkt eerlijk naar je valkuilen. Niet om ze weg te werken, maar om ze te begrijpen. Want een valkuil die je herkent, heeft minder macht over je dan een die in het donker blijft.

Het werkboek gebruikt daarvoor de methode van expressief schrijven. Onderzoek van Pennebaker & Beall laat zien dat schrijven over gedachten én emoties tegelijk leidt tot dieper zelfinzicht dan alleen feiten opschrijven. Je schrijft over wat er is gebeurd en ook hoe je je daarbij voelde en waarom. Dat onderscheid maakt het verschil.

Verder lezen in deze serie

Dit artikel is het eerste deel van een serie over de stappen in Jezelf Worden. In het volgende artikel gaan we een stap verder: we kijken naar de mensen die het beste in jou naar boven halen en wat dat over jou vertelt.

Al zin om te beginnen? Het werkboek Jezelf Worden begeleidt je stap voor stap. Met opdrachten die je uitnodigen om te schrijven, te reflecteren en te groeien. Niet als snelle oplossing, maar als iets wat je meerdere keren in je leven kunt doorlopen.

Bestel het werkboek Jezelf Worden via boekenbestellen.nl

Voel wat schrijven kan doen voor jou

Een kleine opdracht:

Pak een vel papier en schrijf drie minuten lang:

“Wat is mijn meest herkenbare valkuil?”

Je schrijft niet om jezelf te be-of veroordelen, maar puur om deze valkuil gewoon eens te benoemen. Wat zie je als je in het donkere gat kijkt?

Deel Spiegelwoorden

Daar begon het: mijn zoektocht naar wie ik écht ben.

In 2001, na 9/11, dacht ik: als het leven zo kwetsbaar is, waar wacht ik dan nog op? En dus begon ik te schrijven. Geen grootse literatuur, maar wél twee verhalen die ik móest vertellen: de thrillers Onmacht en Rekbaar Geweten. Die boeken zijn mijn meisjesdroom, mijn therapie en mijn overwinning in één.

Want schrijven doet iets met je. Dat weet ik nu. Het helpt je jezelf uit te drukken, emoties te verwerken, stress te verminderen. Maar op het moment dat ik schreef, was ik me daar helemaal niet van bewust. Ik schreef gewoon omdat ik móest. Omdat de verhalen eruit wilden.

Ik ben iemand die graag de diepte in duikt. Niet letterlijk, maar in gedachten, gevoelens en patronen. Ik wil snappen waarom dingen gaan zoals ze gaan. Wat er onder de oppervlakte borrelt. Waarom ik ineens kribbig reageer, of juist verstil.

Zweverig? Nee hoor. Ik hou van praktische oefeningen, een flinke dosis nuchterheid en nieuwsgierigheid. Ik ben een mix van diepgang én relativering en ja, ook met humor (lees zelfspot). Want als je jezelf een beetje leert doorgronden, kun je ook vaker om jezelf lachen.

Verder ben ik dol op bloemen, een rustzoeker én een ideeënfontein tegelijk. Dat laatste vaak ‘s avonds laat, helaas. Ik schrijf, lees, tuinier en wandel graag in de natuur. En ik loop steevast achter met het verwerken van herinneringen in vakantieboeken. Het idee is er. De uitvoering... tja, misschien als ik later oud ben.

Ik doe wat ik doe omdat ik weet hoe het voelt om jezelf kwijt te raken. Omdat ik heb geleerd dat échte groei begint met stilstaan. Omdat ik heb ervaren dat helen begint door je woorden toe te vertrouwen aan papier. En omdat ik wéét dat je niet hoeft te schreeuwen om gehoord te worden.

Mijn motto? Wees nieuwsgierig, onderzoek en groei. En lach ondertussen een beetje om jezelf. Dat helpt.

We besloten naar de stad te gaan en zijn daar in een bruincafé beland. En daar, in die warme, uitgelaten sfeer, konden we er hartelijk om lachen. Dat hielp. Waren we meteen na het bezoek naar huis gegaan, dan hadden we er samen over doorgezeurd. Nu lieten we het los.

Dat gevoel in je borstkas

Ik had toen nog nooit van introvert zijn gehoord. Ik wist niet dat er een woord was voor wat ik voelde. Maar ik wist wel dat ik na dit soort bezoeken compleet leeg was. Uitgeput. Niet de moe van een lange wandeling of een drukke werkdag, maar een ander soort moe. Eentje die ik voel in mijn borstkas.

Dat is mijn signaal. Mijn lichaam vertelt mij wanneer iemand te veel van mij vraagt.

Of het nu een negatief gesprek is, een avond vol geklaag, of gewoon iemand die in een donkere stemming zit en er anderen onbewust in meeneemt. Ik voel het. Mijn energie sijpelt weg.

Zijn energievreters alleen mensen?

Nee, zeker niet. Mensen zijn misschien de meest herkenbare vorm, maar energievreters zijn overal.

Neem de Ikea. Of een ander groot warenhuis. Ik loop naar binnen met goede moed en binnen twintig minuten wil ik niets liever dan weer buiten staan. Te veel prikkels, te veel keuzes, te veel mensen. Zelfs in een grote boekenzaak, een plek die ik in principe geweldig zou moeten vinden, want ik houd van boeken, dan kijk ik om mij heen en ben ik sneller buiten dan ik had gepland. Té veel aanbod. Hoe vind ik tussen al die titels een inspirerend boek?

En dan social media. Niet het kijken op zich, maar het scrollen. Dat eindeloze, gedachteloze scrollen, waarbij je jezelf volledig kwijtraakt. Je sluit de app af en voelt je... leeg. Alsof je ergens was zonder er echt te zijn. Het woord dat bij je opkomt is tijdverspilling, maar een beter woord zou zijn levenverspilling.

Het zijn allemaal variaties op hetzelfde thema: situaties waarbij je meer geeft dan je ontvangt. (Substack valt voor mij niet in de categorie energieslurpers en dat is een verademing).

Is dit een introvert ding?

Dat vroeg ik mijzelf ook af. Mijn man is ambivert, ergens tussen introvert en extravert in. Hij kan het huidige depressief makende wereldnieuws volgen zonder het zich aan te trekken. Zijn advies aan mij is altijd: “Je moet het wel volgen, maar het je niet aantrekken.”

Klinkt logisch voor hem. Is voor mij erg moeilijk.

Ik denk dat gevoeligheid voor stemmingen niet exclusief bij introversie hoort, maar dat introverte mensen en zeker hoogsensitieve mensen, er wel vaker last van hebben. Je neemt meer op. Je verwerkt dieper. En dat kost energie.

Onderzoek van Elaine Aron naar hoogsensitiviteit laat zien dat ongeveer 15 tot 20 procent van de mensen prikkels intenser verwerkt dan anderen. Zij reageren sterker op omgevingsinvloeden, emoties van anderen en negatieve ervaringen. (Bron: Elaine Aron, The Highly Sensitive Person)

Misschien herken jij dit ook in jezelf.

Abonneer nu

Jezelf beschermen mag

Je hoeft je niet te schamen voor het feit dat iemand jou energie vreet. Het is juist een teken van zelfkennis, wanneer je het opmerkt.

Ik vermijd dit soort situaties zoveel mogelijk. Dat zie ik als zelfzorg. Aan de andere kant van het spectrum zijn er mensen die mij energie geven. Die mij inspireren, motiveren, die een gesprek voeren dat mij rijker maakt dan ervoor. Die mensen koester ik.

Het gaat er niet om dat je negativiteit volledig uit je leven bant, dat lukt toch niet. Maar het helpt om te weten wat er met je gebeurt en wat jou helpt om daarna de knop om te draaien.

Hoe draai jij de knop om?

Dit zijn een paar dingen die voor mij werken na een moment waarop ik mij leeggetrokken voel:

• Lachen. Niet forceren, maar als het kan: zoek iets of iemand op waarbij je spontaan kunt lachen. Het werkt sneller dan je denkt.

• Van omgeving wisselen. Een andere plek, een ander gevoel. Soms is dat letterlijk naar buiten gaan.

• Bewust positieve prikkels binnenlaten. Een fijn boek, muziek die je blij maakt, een wandeling in de natuur.

• Scrollen stoppen. Leg je telefoon weg en doe iets met je handen of je lijf.

• Erover praten met iemand die je begrijpt. Niet doorzeuren, maar even benoemen. Dan kun je het loslaten.

Als je wat dieper wilt graven naar wie jij bent en wat jou energie geeft of kost, kan het werkboek Jezelf Worden een rustige manier zijn om dat voor jezelf in kaart te brengen. Geen grote stappen, gewoon schrijven en nadenken.

Jouw beurt

Herken jij jezelf in deze bespiegeling? Weet jij meteen wie of wat jou leegtrekt? En misschien nog interessanter: wat helpt jóú om daarna weer op te laden?

Laat het weten in de reacties. Ik ben benieuwd.

Laat een reactie achter

Ik had geen idee wat hij bedoelde. Googlen bestond niet en naar de bibliotheek gaan voor een spreekwoord of het hem vragen, nee, dat kwam gewoon niet in me op. Maar ik vond het mooi klinken. En ik koesterde het.

Wat betekent het? Het spreekwoord beschrijft iemand die naar buiten toe rustig en ingetogen lijkt, maar van binnen een rijke, diepe binnenwereld draagt. Dat is geen gebrek. Dat is een eigenschap, een kwaliteit. En voor veel introverten is het precies de kern van wie ze zijn.

Introvert zijn: wat betekent het eigenlijk?

Introversie is geen aandoening, geen fout in de bedrading en geen reden om jezelf te veranderen. Het is een persoonlijkheidskenmerk en een van de best onderzochte in de psychologie.

Als je introvert bent, haal je energie uit rust en stilte, niet uit sociale drukte. Je verwerkt ervaringen liever diep en grondig dan snel en oppervlakkig. Je bent graag alleen, of in kleine, vertrouwde gezelschappen. En je hebt meestal meer te zeggen dan je laat merken.

Wat introversie niet betekent: verlegen zijn, antisociaal zijn of geen gevoel voor humor hebben. Introverten kunnen heel warm, grappig en sociaal betrokken zijn. Ze hebben alleen na een avond kletsen met veel mensen ook echt die stille avond op de bank nodig om weer bij te komen. Herken jij jezelf hierin?

De Big Five: jezelf in vijf dimensies

Om je persoonlijkheid echt te begrijpen is er één wetenschappelijk model dat er bovenuit steekt: de Big Five. De Big Five is een wetenschappelijk onderbouwd model dat persoonlijkheid meet aan de hand van vijf brede eigenschappen: Openheid, Gewetensvolheid, Extraversie, Meegaandheid en Natuurlijke reacties. In tegenstelling tot populairdere testen zoals MBTI of het Enneagram, is de Big Five niet bedoeld om mensen in vaste hokjes te plaatsen, maar kijkt het naar vijf dimensies waarop je een score krijgt.

Het model is ontwikkeld door Robert McCrae en Paul Costa in de jaren zeventig op basis van factoranalyse van honderden persoonlijkheidsgerelateerde adjectieven (bijvoeglijk naamwoord). Die adjectieven klonterden samen in vijf groepen.

Hieronder zie je mijn eigen Big Five-uitslag, die ik gebruik als voorbeeld in het werkboek Jezelf Worden.

Dit is een verkorte weergave. De volledige uitslag, inclusief de onderliggende facetten per dimensie, laat veel meer nuance zien.

Wat mijn scores me vertellen en wat ze níet vertellen

Kijk je naar die 25% op Extraversie, dan lijkt de conclusie eenvoudig: introvert. En dat klopt. Maar de standaardbeschrijving bij een lage score suggereert woorden als “gereserveerd”, “stil” en “formeel”. Wat er dan niet bij staat, is dat introverten ook heel warm, betrokken en vriendelijk kunnen zijn.

Introvert zijn heeft niets te maken met onvriendelijkheid. Het gaat erom waar je energie vandaan haalt, niet om hoe je je naar anderen toe verhoudt. En dat is precies de nuance die je bij een beknopte uitslag kunt missen.

Neem de 42% op Gewetensvolheid. Op papier: gemiddeld, met een neiging naar spontaan en flexibel. Maar de volledige, uitgebreide uitslag, die je apart kunt aanschaffen, laat zien dat mijn score op nauwkeurigheid als afzonderlijk facet wél hoog is. Dat verklaar ik maar even voor mezelf, want ik ben écht nauwkeurig. Dat is niet hetzelfde als foutloos ;). Een samengesteld percentage vertelt dus maar een deel van het verhaal.

De Big Five is een kompas, geen hokje. Een percentage geeft richting. De diepte zit in de details eronder: de facetten, de combinaties, de context. Pas dan begrijp je wat de score écht over jou zegt.

De vijf factoren uitgelegd: wat ze betekenen voor introverten

Wat me opvalt in mijn profiel is de combinatie van hoge Openheid met lage Extraversie. Dat is een patroon dat je vaker ziet bij introverten die tegelijk diep nadenken en breed geïnteresseerd zijn: ze leven intensief, maar vooral van binnenuit.

Introvert of extravert: geen van beiden is beter

Wetenschappers zoals Costa en McCrae legden in de jaren tachtig de basis voor hoe we Extraversie nu meten. En hoewel onderzoek laat zien dat extraverten gemiddeld wat gelukkiger lijken te zijn, betekent dat niet dat introversie een nadeel is.

Susan Cain beschreef in haar boek Quiet (2013) overtuigend hoe de westerse samenleving introversie structureel onderwaardeert, terwijl introverten juist uitzonderlijk goed zijn in luisteren, diep analyseren en geconcentreerd werken. En precies die kwaliteiten zijn in veel situaties van onschatbare waarde.

Wat je écht leert van je Big Five-uitslag

Een percentage op een scherm is een beginpunt, geen eindpunt. De echte waarde zit in de vraag: wat doe ik met deze informatie?

In het werkboek Jezelf Worden begin je daarom in Stap 1 met de Big Five-test. Niet om jezelf een label te geven, maar als startpunt voor zelfonderzoek. Na de test werk je de uitslag uit met gerichte opdrachten, zodat je begrijpt wat de scores over jou zeggen in de context van jouw eigen leven, je gedrag, je patronen, je deugden en je valkuilen.

Want de test is een spiegel. Maar jij bepaalt hoe je ernaar kijkt.

Vragen die je daarbij helpen:

• Wat herken ik in mijn scores?

• Waar ben ik het mee oneens en waarom?

• Welke scores verrassen me?

• Welke facetten wil ik verder onderzoeken?

Die vragen zijn de kern van Stap 1. Ze brengen je van een cijfer naar zelfkennis.

Mijn leraar had gelijk

Hij zag een stille, afwezige leerling. Maar eronder zat een meisje dat alles opnam, alles voelde en alles bewaarde. Dat spreekwoord dat hij terloops uitsprak, heb ik meegedragen als een kompas dat ik zelf nog moest leren lezen.

Misschien herken jij dat. Dat je stil was in de klas, dat je liever keek dan meedeed, dat mensen je vroegen “wat zit je te denken?” Dat je soms het gevoel had dat introvert zijn iets was om te overwinnen, in plaats van te omarmen.

Dat hoeft niet meer. Je stille karakter heeft diepgang. En die diepgang maakt jou, jou.

Delen

Op een gegeven moment zag ik het aan de uitdrukking op haar gezicht.

Ik had meteen spijt. Niet het soort spijt dat je hebt als je betrapt wordt, maar een dieper gevoel van: dit ben ik niet. Ik ben niet gemeen. Integendeel, rechtvaardigheid is in mijn genen vastgelegd. Maar op dat moment deed ik iets wat daarmee botste en mijn innerlijke kompas gaf meteen een alarmsignaal.

Dat was, terugkijkend, een van de eerste keren dat ik iets leerde over wie ik was. Niet door een test in te vullen. Niet door iemand er naar te vragen. Maar door een klein, ongemakkelijk moment van: dit klopt niet.

Zelfkennis begint niet met een antwoord, maar met een gevoel

Misschien herken je dat. Niet één groot keerpunt, maar een langzaam groeiend gevoel. Bij mij meestal ergens in mijn borstkas of buik. Dat gevoel zegt ineens, dat je de rol speelt die van je verwacht wordt. Dat je zegt wat passend is. Dat het leven best goed gaat, maar dat het ergens niet helemaal als het jouwe aanvoelt.

Dat gevoel is een signaal. In het geval van het meisje heb ik me meteen vriendelijker opgesteld.

Karakter is de kern van je persoonlijkheid, een combinatie van stabiele eigenschappen die bepalen hoe jij denkt, voelt en je gedraagt. Maar hoe goed ken jij die kern eigenlijk? Niet het oppervlak, niet de rol die je hebt aangenomen, maar het echte binnenste?

Het masker dat je bent gaan dragen zonder het te merken

We dragen allemaal een masker. Meerdere, zelfs. Het masker van de collega die altijd klaarstaat. Van de ouder die het allemaal op orde heeft. Van de vriend die het altijd prima gaat.

De psycholoog Carl Jung noemde dit de persona, afgeleid van het Latijnse woord voor masker. Het is het gezicht dat je de buitenwereld toont en op zichzelf is dat niet verkeerd. Het helpt je functioneren in sociale situaties.

Maar er is een moment waarop het masker niet meer een hulpmiddel is, maar een gevangenis. Wanneer je je te sterk vereenzelvigt met de rol die je speelt, vervreemd je van je eigen natuur. En dát is precies dat gevoel: dit klopt niet helemaal.

Het vervelende is dat dit zo geleidelijk gaat. Het aanpassingsproces begint al vroeg in je leven en wordt gevormd door opvoeding, cultuur en de verwachtingen van je omgeving. Je hebt geleerd wie je moest zijn. Braaf, sterk, zorgend, vrolijk, succesvol. Afhankelijk van wat er thuis gewaardeerd werd. Op een gegeven moment werd die aangeleerde versie zo vertrouwd, dat je bent vergeten dat er ook een andere bestaat.

Delen

Het verschil tussen wie je bent en wie je denkt te moeten zijn

Hier zit, wat mij betreft, de kern van zelfkennis.

Veel mensen denken dat ze zichzelf goed kennen. Ze weten wat ze leuk vinden, wat ze willen, hoe ze in het leven staan. Maar als je er eerlijk naar kijkt, zie je dat een groot deel van die overtuigingen niet van jou komt. Ze zijn gevormd door anderen.

Een recent voorbeeld van zelfkennis, klein maar veelzeggend. Ik kocht in de buurt een potje honing. Je gooit geld door een gleufje, trekt een pot uit het kastje. Klaar. Maar thuis twijfelde ik: had ik twee keer vijftig cent gedaan, of twee keer twintig? Het laatste zou te weinig zijn geweest. De volgende dag heb ik er nog een euro in geworpen.

Niemand heeft dat gezien. Niemand wist ervan. Maar het voelde gewoon niet goed om het niet te doen. Had ik deze ene euro niet in dat gleufje gestopt, dan zou ik dat 10 jaar later nog weten en me er schuldig over voelen.

Zo heb ik nog een boek in de kast staan, dat nog steeds terug moet naar de eigenaresse in de Drôme. Je kunt het overdreven vinden…

Waarom zelfkennis meer vraagt dan een persoonlijkheidstest invullen

Een online test zegt je wel iets, maar het is niet de diepte ingaan. Je vult twintig vragen in, krijgt een label en denkt: ah, dat ben ik dus.

Maar karakter is geen label. Het is een patroon.

Zie jezelf als een ijsberg. Aan de oppervlakte zie je het zichtbare gedrag: hoe je je gedraagt in gezelschap, wat je zegt dat je wilt, de sterke kanten die je graag laat zien. Maar onder de waterlinie zit het echte werk: waarom je je zo gedraagt, wat je écht nodig hebt, de patronen die je steeds herhaalt zonder het te beseffen.

Echte zelfkennis vraagt dat je bereid bent om eerlijk ‘onder water’ te kijken. Naar je patronen, je reacties, je angsten en je drijfveren.

Een eerste stap: de juiste vragen stellen

Je hoeft daar geen jaar therapie voor te volgen. Zelfkennis begint met eenvoudige eerlijke vragen:

• In welke situaties voel jij je het meest jezelf en in welke het minst?

• Welke verwachtingen van anderen ben jij als de jouwe gaan beschouwen?

• Wat doe je voor anderen, terwijl je het eigenlijk voor jezelf zou willen doen?

• Als niemand kijkt, hoe zou jouw leven er dan uitzien?

Die vragen zijn makkelijker gesteld dan beantwoord. Maar ze brengen je dichter bij jezelf dan welke test ook.

Als je met die vragen aan de slag wilt, gestructureerd en in je eigen tempo, biedt het werkboek Jezelf Worden precies dat houvast. Het is geen quick fix, maar een ruimte om rustig naar jezelf te kijken via schrijven en reflectie om de patronen die onder de waterlinie schuilen zichtbaar te maken.

Zelfkennis is geen eindbestemming

Tot slot dit: je bent nooit klaar met jezelf kennen. Jij verandert, je leven verandert. Wat je op je twintigste was, ben je op je veertigste misschien niet meer en dat is goed.

Een sterk rechtvaardigheidsgevoel, een diepe empathie, een gevoeligheid voor wat niet klopt: het zijn eigenschappen die je vormgeven, vaak al van jongs af aan.

Maar de mooiste toepassing van al die kwaliteiten begint bij jezelf. Bij eerlijk kijken naar wie je bent, los van wie je denkt te moeten zijn.

Want dat meisje uit groep acht heeft me iets geleerd wat geen enkel boek me had kunnen leren: je innerlijke kompas geeft de richting aan. Je hoeft alleen ernaar te leren luisteren.

Deel Spiegelwoorden

En dan ontstaat jouw unieke verhaal.

De archiefkast die klaarstaat

Stel je voor dat je brein een grote archiefkast is, vol laden. Jarenlang is aan die kast gebouwd. Er zijn verbindingen gelegd, snoei- en bouwwerkzaamheden geweest op neurologisch niveau, voordat er iets blijvend in opgeslagen kon worden. Zelfbewustzijn ontstaat pas op kleuterleeftijd: kinderen leren dan dat hun kennis verschilt van die van een ander en ze beginnen zich in andere mensen te verplaatsen. Pas dan kun je jezelf zien als het middelpunt van je eigen verhaal.

En dan, op een dag, staat die kast er dus.

Goed nieuws en slecht nieuws tegelijk. Want in die laden gaat alles: de geur van versgebakken wafels op een zondagmorgen én het moment dat iemand iets zei dat pijn deed. De vrijheid van rennen door een bos én het gevoel van verlies als iets wat je liefhad, verdwijnt.

Sommige herinneringen stop je zo ver mogelijk weg, in de donkerste hoek van het archief. En daar blijven ze liggen, totdat ze dat niet meer willen.

Mijn vroegste herinneringen: de Veluwe

Mijn eerste echte herinneringen zijn die van een meisje van vijf op de Veluwe. Een wereld van ruimte, vrijheid en verbeelding.

Mijn vader werkte voor de directeur van een chocoladefabriek. Die woonde in een villa, omgeven door weilanden en hij had koeien, paarden en kippen. Als kind liep ik met mijn broertje door die weilanden naar mijn vader die ergens op het landgoed aan het werk was. De villa was een wereld op zich: De enorme keuken en de sjieke salon. een trap naar een enge zolder waar een oud rieten kinderwagentje stond. De slaapkamers op de bovenverdieping waren taboe voor ons. Er was daar nog een trap achter een deur verstopt en die ging naar de zolder. Een enge zolder met zware gordijnen, waarachter onder andere een oud rieten kinderwagentje. Het gaf een spookachtige sfeer. Mijn verbeelding stond toen al helemaal ‘aan’. Ik heb de plattegrond van dat huis nog altijd in mijn hoofd. Zo sterk, dat ik het ook heb gebruikt als decor in mijn tweede thriller Rekbaar geweten.

Thuis hadden we een zandbak en een bos. Dwars door het bos was een afscheiding met prikkeldraad. Erachter lag het bos van de buurman. Natuurlijk gingen we onder de draad door en werden we er even later door de buurman weer uitgejaagd. We hadden een pony, Hanneke, die verrassend venijnig kon bijten, zoals mijn achterste kan bevestigen. In de zomer kwamen neefjes en nichtjes logeren. Zij kwamen in een vrachtauto van mijn oom en iedereen kampeerde in de laadbak van die auto. In de winter lag er een heuse ijsglijbaan naast de schuur. En bij een vriendinnetje verderop schaatsten we kilometers op de bevroren vijver achter haar huis.

Mijn broertje en ik picknickten op het aanrecht, voeten in de gootsteen, brood met hagelslag.

Het was een fantastische tijd.

Wat ik verloor toen we vertrokken

Toen was daar het noodlot. Mijn vader viel in de koeienstal en raakte ernstig geblesseerd aan zijn rug. Werken ging een tijdlang niet. Mijn ouders besloten terug te keren naar Friesland, naar de plek waar de rest van de familie woonde.

Voor mijn moeder was dat niet puur thuiskomen. Ze keerde terug naar een omgeving die haar als jonge vrouw al had beperkt. Ze had de middelbare school doorlopen, was doktersassistente geweest, maar stopte met werken toen ik ter wereld kwam. Dat was destijds zo. Een vanzelfsprekendheid die niemand betwijfelde.

Mijn vader was tien jaar ouder en had alleen de lagere school doorlopen. De Veluwe was voor beiden een uitweg geweest, letterlijk en figuurlijk. Ruimte. Lucht. Afstand van een familiedynamiek die hen kneep.

Want in Friesland woonde ook die schoonzus. Een vrouw die roddelde en afgunstig was op andere familieleden, ook al was daar objectief gezien geen reden voor. De andere families waren niet beter bedeeld dan zij. Maar afgunst heeft zelden met de feiten te maken. Het heeft te maken met hoe iemand zichzelf ziet en hoeveel ruimte er is voor het geluk van een ander.

Ze was zich er waarschijnlijk niet van bewust. Maar dat maakt het niet minder voelbaar voor wie er middenin zit.

Als kind voel je dat. Niet zozeer in woorden, maar in de sfeer die zwaar in de lucht hangt. In hoe volwassenen bewegen, zuchten, zwijgen. In de manier waarop je ouders reageren wanneer bepaalde mensen binnenkomen.

Wat ik verloor met die verhuizing was niet alleen een plek. Ik verloor de vrijheid om te ontdekken en te spelen zonder zorgen. Ik verloor het onbezorgde kind in mij. Mijn onbevangenheid. En op een indirecte manier verloor ik ook een stukje van mijn ouders, omdat zij hun vrijheid ook kwijtraakten. Ze werden kleiner in een omgeving die hen klein maakte.

Dat zijn dingen die een kind van vijf niet begrijpt. Maar voelen, dat doet het wel.

Wat je je niet herinnert, vergeet je niet

Er is iets intrigerends aan vroege herinneringen: ze verdwijnen niet zomaar. Ze zakken weg, buiten het bereik van je bewuste geheugen, maar ze blijven ergens opgeslagen. En toch kunnen ze je onbewust nog steeds beïnvloeden. Dat geldt zeker voor ervaringen uit de vroege kindertijd waarbij iets werd verloren of beschadigd: je voelt dat er iets was, maar je kunt niet altijd precies vertellen wat.

Dat is precies waarom weggestopte herinneringen vroeg of laat om aandacht vragen. Niet omdat het goed voor je is om pijn op te rakelen om de pijn. Maar omdat wat je niet ziet, je wel stuurt. Onbewuste patronen, terugkerende reacties, een zekere gevoeligheid voor bepaalde situaties, ze komen ergens vandaan. En dat ergens is vaak de kindertijd.

Herinneringen aan gebeurtenissen uit het verleden vormen belangrijke elementen van zelfbewustzijn. Ze stellen ons in staat na te denken over onze ervaringen, er lering uit te trekken en ze te gebruiken om onze toekomst vorm te geven.

Als je diep voelt, draag je ook diep

Als je introvert bent, is de kans groot dat je een rijk innerlijk leven hebt. Je verwerkt ervaringen dieper. Je denkt langer na. En je hebt een uitstekend geheugen voor hoe dingen voelden, niet alleen hoe ze waren.

Dat is een gave, maar het kan ook een last zijn. Want als je geneigd bent om diep te voelen, voel je ook de weerklank van oude pijn dieper. Herinneringen die je liever vergeet, zijn dan niet zomaar weg en bij een bepaalde, vaak onverwachte, trigger komen ze naar boven.

Het goede nieuws: dit zijn geen vaste waarheden. Ze zijn te verkennen, te begrijpen en, als je dat wilt, los te laten.

Zelfbewustzijn begint met terugkijken

Zelfbewust zijn betekent niet dat je alles over jezelf weet. Het betekent dat je bereid bent te kijken. Naar wat je hebt meegemaakt. Naar hoe dat je gevormd heeft. En naar wie je bent geworden, los van wat er ooit is gebeurd.

Al eeuwenlang staat er boven de tempel van Apollo in Delphi de uitnodiging: ‘Ken uzelf.’ Die uitnodiging is er nog steeds.

Het werkboek Jezelf Worden is precies daarvoor bedoeld. Niet als therapie en niet als een grote opruimactie van je verleden. Maar als een rustige, gestructureerde manier om jezelf beter te leren kennen via schrijven en zelfreflectie. Om te zien wat er in die archiefkast zit en wat je ermee wil.

Want zelfbewustzijn is geen eindbestemming. Het is het startpunt van alles.

Ik ken dat gevoel. In mijn eigen leven heeft persoonlijke groei altijd centraal gestaan, maar dat betekent niet dat de weg altijd duidelijk was. Soms verdwijn je in wat er van je wordt verwacht. Soms pas je je zo lang aan dat je niet meer weet wat jouw eigen voorkeuren zijn, los van wat de mensen om je heen prettig vinden. En soms realiseer je je pas laat dat bepaalde patronen, die je al jaren met je meedraagt, teruggaan op ervaringen van vroeger die je nooit hebt onderzocht.

Zelfkennis begint niet met antwoorden. Het begint met de bereidheid om eerlijk te kijken naar jezelf en je leven in het heden en vooral ook je verleden.

Eerlijk kijken is het moedig observeren van je werkelijke impulsen, angsten en motieven, zonder de vergoelijkende filters van je eigen verhaal.

Waarom we onszelf zo slecht kennen

Het is niet voor niets dat zelfinzicht als een van de moeilijkste vormen van kennis wordt gezien. De psycholoog Timothy Wilson beschreef het al: een groot deel van onze gedachten, drijfveren en patronen speelt zich af buiten ons bewuste zichtveld. We reageren, handelen en voelen, maar de diepere oorzaken zijn ons niet altijd bekend.

Carl Jung noemde dit de schaduw: het deel van onszelf dat we niet zien, of liever niet zien. Niet per se omdat het slecht is, maar omdat het ongemakkelijk is. Onze valkuilen, onze angsten, de plekken waar we vastlopen, die horen er ook bij. En juist daar begint echte groei.

Onder de waterlinie kijken

Stel je voor dat je leven een ijsberg is. Wat zichtbaar is, je gedrag, je keuzes, je reacties, dat is het topje. Maar wat er onder de waterlinie zit, je overtuigingen, je onverwerkte ervaringen, de patronen die je onbewust herhaalt, dat bepaalt voor een groot deel de koers.

Freud en Jung bouwden hun werk op dit inzicht. Niet om het leven ingewikkeld te maken, maar omdat echte verandering vraagt dat je begrijpt wat er onder de oppervlakte speelt. Pas als je je eigen patronen herkent, kun je er bewuste keuzes over maken.

IJsberg van zelfkennis

Het goede nieuws: je hoeft geen therapeut te zijn om dit te onderzoeken. Wat je nodig hebt is een goede set vragen, met eerlijkheid naar jezelf kijken en de tijd nemen om het te laten bezinken. Want soms kan een ontdekking over jezelf hard aankomen. Dat is mij een paar jaar geleden ook gebeurd. Desondanks kom je er altijd beter uit.

Het verleden als spiegel

Dus één van de meest waardevolle dingen die je voor jezelf kunt doen, is terugkijken. Zeer zeker niet om in het verleden te blijven hangen, maar om te begrijpen hoe je bent geworden wie je nu bent. Welke ervaringen hebben je gevormd? Welke mensen hebben een blijvende indruk achtergelaten, positief of negatief? En welke lessen heb je daaruit meegenomen, soms bewust, soms zonder dat je het door had?

Vaak zitten onze krachten precies op de plekken waar we iets moeilijks hebben doorstaan. En soms zitten onze valkuilen precies op de plekken waar we iets niet hebben kunnen verwerken. Beide zijn de moeite waard om te bekijken.

Van inzicht naar richting

Zelfkennis is geen eindbestemming. Het is een voortdurend proces. Maar er komt een moment waarop je genoeg hebt verzameld om verder te kijken, naar voren. Wat wil jij? En dan niet meteen gaat nadenken over wat is realistisch of wat zouden anderen ervan vinden? Nee, wat wil jij?

Wil jij Jezelf Worden?

Dat is misschien wel de moeilijkste vraag van allemaal. Want het vraagt dat je de regie neemt en dat kan eng zijn. Het is makkelijker om te blijven doen wat altijd is gedaan. Maar wie de moed heeft om die vraag serieus te nemen, zet daarmee de eerste stap naar een leven dat meer bij hem of haar past.

Meer over het Werkboek Jezelf Worden

Drie vragen om mee te beginnen

Je hebt geen groot programma nodig om te starten. Deze drie vragen helpen je op weg:

1. Welk patroon kom ik steeds opnieuw tegen in mijn leven? In relaties, op het werk, in hoe je reageert als het moeilijk wordt. Patronen zijn zelden toeval.

2. Wat zeg ik altijd dat ik wil doen, maar doe ik nooit? De kloof tussen wat we zeggen en wat we doen vertelt ons veel over wat er onder de oppervlakte speelt.

3. Wanneer voelde ik me het meest mezelf? Niet het meest succesvol of het meest gewaardeerd, maar het meest jezelf. Die momenten zijn een kompas.

Deel Spiegelwoorden

Maar verlegen was ik niet. Of niet op de manier waarop mensen dat bedoelden.

Een feestje op zijn tijd vond ik leuk. Maar na een paar uurtjes in de disco werd het ineens te veel en wilde ik à la minute naar huis. Te veel energie, te veel lawaai. Dan snakte ik weer naar de rust van mijn eigen wereldje. Naar mijn eigen coconnetje.

Niet omdat ik sociaal onhandig was. Gewoon omdat ik genoeg had gehad.

Er was een woord voor. Ik wist alleen nog niet welk.

Het tweede label: arrogant

Jaren later, toen ik ouder was en meer in de wereld stond, kreeg ik een nieuw etiket opgeplakt. Dit keer door vreemden, mensen die me nauwelijks kenden. Het oordeel was: arrogant.

Arrogant.

Terwijl ik vond dat ik eerder last had van een minderwaardigheidscomplex dan van zelfoverschatting. Maar ik zweeg waar anderen praatten. Ik mengde me niet zomaar in oppervlakkige gesprekken. Ik leek fysiek afstandelijk of gesloten, alsof ik me ergens boven verhief.

Dat was niet wat er speelde. Ik was gewoon aan het observeren. En ook veel nadenken voor ik iets zei.

Twee labels, twintig jaar uit elkaar. Beide mis. En allebei het gevolg van hetzelfde misverstand.

Pas voorbij de veertig: eindelijk het juiste woord

Het was pas na mijn veertigste dat ik het woord ‘introvert’ voor het eerst echt op mezelf toepaste. Niet als diagnose en ook niet als excuus, maar als herkenning. Het was alsof ik mezelf voor het eerst in een spiegel zag.

Dat gevoel van eindelijk begrijpen wie je bent; dat is precies waar deze bespiegeling over gaat. En het begint bij een man die dit allemaal al meer dan honderd jaar geleden beschreef.

Freud en de ijsberg

Om Carl Jung te begrijpen, moet je eerst even bij Freud stilstaan.

Sigmund Freud, de Oostenrijkse grondlegger van de psychoanalyse, vergeleek de menselijke geest met een ijsberg. Wat we van onszelf zien, ons bewustzijn, dat is slechts het topje dat boven het water uitsteekt. De enorme massa daaronder, het onbewuste, stuurt ons gedrag op manieren die we ons zelden realiseren.

Hier liggen onze diepste drijfveren, weggestopte herinneringen en de patronen die ongezien ons leven kleuren. Volgens Freud groeien we pas echt als we datgene wat onbewust is, bewust maken.

Freud richtte zich daarin op analyse: uit elkaar halen wat kapot is om dan te kunnen begrijpen waar het mis ging.

Carl Jung ging verder dan dat.

Wie was Carl Jung?

Carl Gustav Jung werd geboren in 1875 in Zwitserland. Hij begon zijn carrière als leerling en naaste medewerker van Freud, maar hij kon zich niet vinden in diens eenzijdige focus op wat er mis was met mensen.

Jung was geïnteresseerd in het geheel. In synthese. Dat betekent alles weer tot één geheel maken, in plaats van alleen analyseren wat er kapot was. Dat voelt een stuk krachtiger aan als startpunt voor persoonlijke groei.

Hij bestudeerde mythologie, filosofie, oosterse tradities en droomanalyse. Hij geloofde dat de menselijke psyche niet alleen een archief van trauma’s was, maar ook een bron van betekenis, symboliek en potentieel.

En hij gaf ons twee begrippen die de wereld van de psychologie permanent zouden veranderen.

Het boek dat alles veranderde: Psychologische Typen (1921)

In 1921 publiceerde Jung zijn boek Psychologische Typen, waarin hij de begrippen ‘introvert’ en ‘extravert’ definieerde als twee bewustzijnsinstellingen; de bouwstenen van ieders persoonlijkheid.

Zijn kernidee was simpel maar revolutionair: het gaat niet om hoe sociaal je bent, maar om waar je energie vandaan haalt.

Introverte mensen geven betekenis aan de gebeurtenissen die rondom hen plaatsvinden. Extraverte mensen duiken in de gebeurtenissen zelf. Voor een extravert is de buitenwereld de maatstaf. Bij een introvert is de energie naar binnen gericht.

Dat verklaart meteen waarom een feestje voor mij leuk kon zijn, maar ook uitputtend. Niet omdat ik mensen niet mocht. Maar omdat sociale prikkels energie kosten in plaats van opleveren.

En het verklaart het stilzwijgen dat anderen als arrogantie lazen. Ik was niet afstandelijk uit minachting. Ik was al die prikkels aan het verwerken.

Introvert vs. extravert: wat zijn de echte verschillen?

Mensen zijn nooit 100% introvert of 100% extravert. Introversie en extraversie zijn twee polen van een glijdende schaal en iedereen beweegt binnen een bepaalde bandbreedte.

Maar de tendensen zijn herkenbaar. Dit is hoe ze zich in de praktijk vaak uiten:

Ongeveer een derde van de mensen heeft een uitgesproken introverte voorkeur. Je bent dus zeker niet alleen.

Verlegen, introvert of gewoon jezelf?

Het hardnekkigste misverstand over introversie is de verwarring met verlegenheid. Ze lijken op elkaar van de buitenkant, maar van binnen zijn het heel verschillende dingen.

Verlegenheid is angst. De angst om beoordeeld te worden, om iets verkeerds te zeggen, om niet goed genoeg te zijn. Introversie is een voorkeur voor diepgang boven oppervlakkigheid, voor rust boven drukte, voor betekenisvolle contacten boven vluchtige.

Een introvert kan volkomen op zijn gemak zijn in sociale situaties. Maar na afloop heeft diegene rust nodig. De batterij moet weer worden opgeladen.

Onder de waterlinie kijken

Jung leerde ons dat echte groei begint als we bereid zijn om onder de waterlinie te kijken naar die laag van onszelf die we zelden aan anderen laten zien en soms zelfs niet aan onszelf.

Dat is precies de gedachte achter het werkboek Jezelf Worden (Klik op de link om meer te lezen over dit werkboek). Door onderzoek te doen naar je eigen gedragingen, deugden en valkuilen, haal je jouw ware ik naar de oppervlakte. Schrijven is daarin het belangrijkste instrument. Het helpt je om de dagelijkse censuur te omzeilen en eerlijk te kijken naar wat er werkelijk in de diepte leeft.

Wie je écht bent is het einddoel. En het mooie is: dat einddoel blijft relevant. In elke fase van je leven kijk je er met andere ogen naar. Je kunt het werkboek er tien jaar later weer bij pakken en opnieuw ontdekken wie je geworden bent en hoe je nog meer je échte zelf kunt worden.

Wil je weten waar jij op het spectrum staat?

Als je wilt weten hoe introvert of extravert jij bent, dan is er een betrouwbare gratis test beschikbaar. De Jung persoonlijkheidstest van 123test meet concepten vergelijkbaar met de MBTI (de Myers-Briggs Type Indicator) en geeft je inzicht in wie je bent, wat jouw voorkeuren zijn en wat het beste bij je past. De test is volledig gratis en je hebt geen account nodig.

Wat de test bijzonder maakt: het stopt niet bij introvert of extravert. Deze test laat je ook zien hoe je denkt, beslissingen neemt en je verhoudt tot de wereld om je heen. Een veel completer beeld dus.

👉 Doe hier de gratis Jung persoonlijkheidstest

Gebruik de uitkomst niet als label. Gebruik het als beginpunt.

Ik herinner me dat ik als negenjarig meisje opgroeide in een rustig gezin. Twee introverte ouders, wel een druk broertje. Ik was graag op mezelf. Ik las sprookjes en schreef de teksten met uiterste precisie over in mijn schriften. Later kwamen de detectives. Ik verslond ze. Ik was niet all over the place, ik was gewoon... ik.

“Als je een introvert bent, weet je ook dat het vooroordeel tegenover rustige mensen diepe psychische pijn kan veroorzaken. Als kind heb je je ouders misschien wel eens hun excuses horen aanbieden voor je verlegenheid.”

Dit is een treffende passage uit het boek Stilte van Susan Cain (oorspronkelijke titel Quiet). Hoewel ‘psychische pijn’ de directe vertaling is, raakt het aan de emotionele en mentale tol die het kost als je het gevoel hebt dat je natuurlijke manier van zijn “fout” is.

Iedereen zei het, dus ik geloofde het. Het werd mijn identiteit. Ik droeg dat label als een zware jas die eigenlijk niet paste, maar die ik toch elke dag aantrok, omdat men zei dat hij van mij was.

Jaren later, tijdens een reünie van de basisschool, gebeurde er iets geks. Er werd een oude film getoond van een schoolreisje. Ik keek naar het scherm en zag een meisje rennen. Ze lachte, ze was blij, ze was volledig in contact met haar klasgenoten. Ik keek naar mezelf, maar ik herkende het gevoel niet. Die scène zat niet in mijn geheugen opgeslagen. Het label ‘verlegen’ was blijkbaar zo krachtig geweest, dat het de herinnering aan mijn eigen onbezorgdheid had gewist.

Ik weet nog dat ik mijn moeder ooit vroeg, ergens rond mijn vijftiende: “Gaat het ooit over? Die verlegenheid?” Ik maakte me er oprecht zorgen over. Haar antwoord staat in mijn geheugen gegrift: “Als je 25 bent, dan is het wel over.”

Het was een geruststelling. Een einddatum. Nog tien jaar volhouden en dan zou ik ‘normaal’ zijn.

Het verschil tussen introvert en verlegen zijn

Wat mijn moeder en de rest van de wereld in de jaren zeventig niet wist, is dat er een fundamenteel psychologisch verschil is tussen verlegenheid en introversie. Susan Cain legt in haar werk uit dat verlegenheid de angst is voor sociaal oordeel of afkeuring. Introversie is daarentegen een voorkeur voor een omgeving met minder prikkels; het gaat over hoe je reageert op stimulatie en waar je je batterij oplaadt.

Een introvert kan prima sociaal vaardig zijn en genieten van een feestje, maar heeft daarna simpelweg tijd alleen nodig om te herstellen. Een verlegen persoon wil misschien dolgraag naar dat feestje, maar durft niet uit angst voor wat anderen vinden.

De kracht van het temperament

Uit onderzoek van psycholoog Jerome Kagan (geciteerd door Cain) blijkt dat onze reactie op prikkels al in de wieg biologisch bepaald is. Sommige baby’s reageren sterker op nieuwe geluiden en beelden (”high-reactive”). Juist deze kinderen groeien vaak uit tot reflectieve, introverte volwassenen. Het is geen defect, het is een overlevingsstrategie: eerst observeren, dan handelen.

We kunnen het de ouders van toen niet kwalijk nemen, maar het laat wel zien hoe gevaarlijk labels zijn. Als je een kind vertelt dat het verlegen is, gaat het zich daarnaar gedragen. Het kind leert dat zijn natuurlijke behoefte aan rust een gebrek is dat “over moet gaan”.

Ik ben inmiddels allang de 25 gepasseerd. Is het ‘overgegaan’? Nee. Ik ben nog steeds introvert. Maar het label ‘verlegen zijn’ is van mijn voorhoofd gevallen, en wat overblijft is precies wie ik altijd al was op dat filmpje: iemand die geniet, maar op haar eigen voorwaarden.

Word jij ook vaak ‘verlegen’ genoemd, terwijl je eigenlijk gewoon selectief bent met je energie? Hoe ga jij om met dat label?

Bron: Cain, S. (2012). Quiet: The Power of Introverts in a World That Can’t Stop Talking.

NL titel Stil van Susan Cain

Tegenwoordig is internet overal, maar de prijs die je betaalt is veranderd. Je rekent niet meer af per klik in euro’s, maar je betaalt met je mentale energie. Als je introvert bent, kan die prijs op sociale media behoorlijk hoog oplopen. In dit artikel deel ik mijn ervaringen en vertel ik hoe je als introvert online aanwezig kunt zijn zonder de stress van overprikkeling.

De stille toeschouwer op social media

In de beginjaren van Facebook voelde alles nog nieuw en oprecht. Maar herken je dat gevoel dat de toon op sociale media is veranderd? Ik denk dat je ja knikt. Ik ben in de loop der jaren een stille toeschouwer geworden. En weet je? Dat kan heel vredig zijn. Ik omarm de sociale media voor introverten.

Langs de zijlijn observeren geeft je de rust die je nodig hebt. Misschien herken je dit wel: je plaatst een zeldzame reactie, puur vanuit een vriendelijke intentie en prompt duikt er iemand op die het verkeerd begrijpt of “lollig” wil doen. Op zo’n moment mag je voor jezelf kiezen. Ik verwijder mijn commentaar dan direct en trek me terug. Je hoeft geen energie te verspillen aan die ruis. Zelfbeheersing is hierin je grootste kracht; je hebt geen ‘social media detox’ nodig als je zelf de regie houdt over de deur die je voor anderen opent.

Introvert of verlegen? Het verschil in interactie

Mensen plakken vaak snel het label ‘verlegen’ op iemand die niet direct overal op reageert. Maar er is een wezenlijk verschil. Verlegenheid komt voort uit angst voor wat anderen vinden, terwijl introversie simpelweg betekent dat je oplaadt door alleen te zijn en de voorkeur geeft aan diepgang boven vluchtige praatjes. Dus daarom reageer ik dus niet op posts. Mijn ervaring tot nu toe is dat Substack een vriendelijker platform is.

Die behoefte aan diepgang kun je uitstekend kwijt in schrijven. Ik heb mijn innerlijke wereld en emoties bijvoorbeeld verwerkt in twee thrillers; ik liet mijn karakters de woorden uitspreken die ik online niet kwijt kon. Voor wie echt tot de kern wil komen, is expressief schrijven een prachtig hulpmiddel om emoties te verwerken zonder de druk van een direct publiek.

Hoe bewaak je jouw grenzen online?

Naast de mentale druk is er een andere belangrijke grens: je digitale veiligheid. Sociale media en e-mail brengen helaas ook risico’s op criminaliteit met zich mee. Het is een harde les dat je online niet alleen je rust moet beschermen, maar ook je privacy en data scherp in de gaten moet houden.

Mentale rust op sociale media voor introverten

Hoe blijf je overeind in deze drukke digitale wereld? Ja, ik weet het, ik zou geen lijstjes of tips geven, maar het maakt het toch overzichtelijker, dus toch 3 tips.

1. Omarm de zijlijn: Er is niets mis met alleen kijken. Je bent niemand een reactie of verantwoording verschuldigd.

2. Kies voor kwaliteit boven kwantiteit: Focus op een klein netwerk waar je je veilig voelt, in plaats van een groot aantal volgers.

3. Beheer je ‘mentale kliks’: Vraag je bij elk platform af: “Is deze interactie mijn kostbare energie waard?”

De toekomst van sociale media vraagt om meer authenticiteit en echte verhalen. Tot die tijd vind je mij waarschijnlijk in de luwte, genietend van de rust, terwijl ik mijn gedachten aan het online-papier toe vertrouw.

Ik ben benieuwd: ben jij ook een ‘stille toeschouwer’ op sociale media? En word je dan ook weleens onterecht als ‘verlegen’ bestempeld, terwijl je eigenlijk gewoon je eigen grens bewaakt? Deel je gedachten hieronder.

Laat een reactie achter

Laat ik gewoon beginnen

Ik ben Tineke. Ik schrijf al heel lang. Het begon met fictie. Pas later over wat me altijd bezighoudt: mensen. Waarom ze doen wat ze doen. Waarom ze blijven hangen in patronen of deze steeds opnieuw blijven herhalen. Waarom het toch zo moeilijk is om eerlijk te zijn naar jezelf.

Daar wil ik het over hebben. Hier op Spiegelwoorden. Met jou.

Wie ik ben

Ik ben introvert en ik bedoel dat niet als excuus of als kenmerk op een visitekaartje. Ik bedoel dat ik iemand ben die naar binnen leeft. Die observeert voor ze iets zegt. Die liever lang nadenkt dan snel reageert. Die energie put uit stilte en uit goede gesprekken, niet uit drukke ruimtes en oppervlakkig contact.

Dat maakte me tot een waarnemer. En waarnemers zien dingen die anderen missen.

Ik heb twee misdaadromans geschreven, Onmacht en Rekbaar Geweten en een werkboek dat Jezelf Worden heet. Dat werkboek is het resultaat van veel lezen en cursussen volgen. Maar in hoofdzaak stel ik al mijn hele leven vragen, ook aan mezelf. Vooral aan mezelf. Ik heb veel meegemaakt, veel geanalyseerd en mezelf daarin nooit gespaard. Nieuwsgierigheid is voor mij geen eigenschap, nee, het is een instinct.

Dat is wie ik ben.

Waarom ik dit schrijf

Ik blogde op mijn website Schrijven als Therapie. En ergens begon het te voelen als schrijven voor een etalage. Je zet iets neer, je hoopt dat mensen langslopen en je past je aan aan wat schijnbaar werkt. SEO en GEO bepalen de koers.

Op een gegeven moment merkte ik dat ik mezelf daarin niet meer herkende.

Substack voelt anders. Meer als een brief. Directer. Jij abonneert je omdat je het wilt lezen, niet omdat je toevallig op een pagina belandde. Dat geeft mij de ruimte om te schrijven wat ik werkelijk wil zeggen en geef jou de ruimte om te lezen wat je werkelijk raakt.

Vandaar. Spiegelwoorden.

Goede woorden zijn een spiegel. Ze laten je iets zien wat je al wist maar nog niet zo had verwoord. Dat is wat ik hier wil doen.

Wat je van mij kunt verwachten

Ik schrijf over introversie. Over bewustwording. Over de patronen die ons gedrag sturen terwijl we ze niet eens zien. Of ze wel zien, maar niet weten hoe we ze kunnen veranderen. Over wat het betekent om jezelf werkelijk te kennen. Dus niet de versie die je aan anderen laat zien, maar de versie die overblijft als je de deur achter je dichttrekt en je alleen bent.

Geen vijf stappen naar een beter leven. Geen tips die je al tien keer hebt gelezen. Wel eerlijke observaties, persoonlijke verhalen en af en toe een vraag die blijft hangen.

Ik publiceer regelmatig. Pin me niet vast op een bepaald ritme.

Eén vraag om mee te beginnen

Ken jij jezelf echt? Niet de versie die je aan anderen laat zien. De versie wie jij bent als er niemand kijkt, als je niet hoeft te presteren, aan te passen of te verantwoorden?

Als je daar even bij moet nadenken, ben je op de juiste plek.

Abonneer je hieronder. En als je iemand kent voor wie dit geschreven lijkt, stuur het door. Dat is de beste manier om Spiegelwoorden te laten groeien.

Deel Spiegelwoorden

Tot de volgende post en laat gerust wat van je horen. :)

Tineke